Gister stond ik voor de Eerste Kamer met een gedicht. Home van Warsan Shire, in de Nederlandse vertaling van Radna Fabias. Een gedicht over waarom mensen vluchten. Ik wilde het voorlezen op de plek waar op dat moment werd gedebatteerd over wetten die een bestaan zonder papieren strafbaar maken.

‘Niemand verlaat zijn thuis tenzij thuis de bek van een haai is.’

We waren met een flinke groep. Vluchtelingen uit azc’s, activisten, bezorgde burgers. Er werden toespraken gehouden. Sterke teksten over waarom we er stonden, waarom deze wetten onmenselijk zijn. Wetten waarover de Raad van State, de Nationale Ombudsman, de Kinderombudsman, kerken, advocaten en ruim 117.000 petitie-ondertekenaars zeggen: niet doen. De kritiek is zo overweldigend dat ik voor het eerst een protestbordje met voetnoten had gemaakt, om de nog twijfelende senatoren te overtuigen met de feiten.

Al bij aankomst op de locatie ontstond er discussie. Een man die bij de Eerste Kamer hoorde - geen beveiliger, vermoedelijk een portier - wees ons erop dat het plein voor de ingang privéterrein is. Dat klopt. Maar het uitgangspunt in het demonstratierecht is dat demonstranten zelf kiezen waar ze demonstreren. Dat mag ook op privéterrein. Je zou denken dat iemand die voor de Eerste Kamer werkt, onderdeel van de democratie, onderdeel van de rechtsstaat, dat zou weten.

Na de toespraken is het mijn beurt. Ik haal het gedicht uit mijn tas, zet mijn leesbril op, pak de megafoon. Terwijl ik het gedicht introduceer, voel ik een harde duw in mijn rug. Onbekende mannenhanden duwen me weg van de plek waar ik grondrechtelijk mag staan.

Ik lees door.

‘Je rent pas naar de grens als je de hele stad ook ziet rennen.’

Terwijl ik de eerste regels van het gedicht lees, blijven de handen duwen in mijn rug. Het zijn niet alleen de handen van die ene agent. Het zijn ook de handen van de burgemeester, de minister van Justitie, premier Jetten, de rechtse meerderheid die zich niets aantrekt van grondrechten. Niet die van demonstranten, niet die van vluchtelingen.

‘Niemand zet zijn kinderen in een boot, tenzij het water veiliger is dan het land.’

Het is al de vierde keer deze maand dat ik dit meemaak. Bij de Israëlische ambassade werden we honderd meter verderop gezet. Bij de Tweede Kamer werden we tot twee keer toe weggestuurd. Telkens kort na aanvang van het protest. Telkens met de dreiging van geweld. En nooit met een duidelijke, geldige reden.

Toch werden we hardhandig weggeduwd. Middenin een gedicht.

‘Niemand zou zijn thuis verlaten tot thuis een stem in je oor is die zegt – vertrek, ren, nu. Ik herken mezelf niet meer.’

Ik stond gister voor de Eerste Kamer met een gedicht in mijn handen en onbekende mannenhanden in mijn rug. Ik heb geen enkele senator gezien.

Voor een uitgebreid verslag met foto’s van de demonstratie, de toespraken en de voordracht van het gedicht lees het beeldverslag op Doorbraak.

Er worden regelmatig stigmatiserende opmerkingen gemaakt over activisten. We zijn werkschuw tuig, uitkeringstrekkers. Dat is natuurlijk flauwekul, maar op sommige dagen denk ik wel eens dat demonstreren een fulltime baan zou kunnen zijn.

Zoals gisteren.

In de ochtend schrijf ik een stukje over een demonstratie in Den Haag die, zoals altijd, zonder duidelijke reden meteen door de politie verplaatst en daarna beëindigd werd. Tijdens de lunch ga ik naar de sit-in bij de ingang van het ministerie van Buitenlandse Zaken, in protest tegen de Nederlandse medeplichtigheid aan oorlogsmisdaden in Gaza en Libanon en voor naleving van het internationaal recht.

Aansluitend heb ik een gesprek (als het een baan was zou het een 'meeting' heten) over demonstratierecht en politiegeweld. In de middag werk ik aan een website en doe ik wat administratieve ondersteuning voor een activist wiens mensenrechten geschonden worden in het buitenland.

Om 18 uur ben ik op het Centraal Station in Den Haag bij de wekelijkse sit-in die weer hervat is. Een ProRail-medewerker spreekt ons aan. Hij heeft geen bezwaar. Vreedzaam demonstreren mag ook in een stationshal; het is een grondrecht, geen gunst. We zitten op de grond. We klappen en chanten. Het roept reacties op. Een oude vrouw steekt haar geringde middelvinger op. Een jongen filmt ons langere tijd van dichtbij op een intimiderende manier. Een witte man in een pak zegt dat we niet zo moeten gillen en beklaagt zich bij een ProRail-medewerker. Een andere witte man reageert boos. Nog een middelvinger. Onze groep groeit. Een voorbijganger maakt een hartje met zijn handen. Andere voorbijgangers maken een peace-teken met twee opgestoken vingers. Een agent vraagt wat we doen en wil een ID zien.

Om 19 uur eindigt de sit-in en ga ik door naar de Tweede Kamer voor een noodprotest vanwege de hervatte bombardementen op Gaza en Libanon. De politie wil het vreedzame protest direct beëindigen. De demonstrant met de megafoon zegt dapper dat we het recht hebben om daar te staan en te protesteren 'within sight and sound' van ons parlement. De politie escaleert en binnen een paar minuten stroomt het plein vol met ME'ers. Er wordt omgeroepen dat we moeten vertrekken en dat we anders 'geholpen' zullen worden. Onder een overweldigende politiebegeleiding verlaten we het plein.

Ik ga naar huis om te eten, de rest van de groep loopt naar de plek die door de politie is aangewezen als alternatieve demonstratielocatie. Thuis hoor ik dat er mensen gearresteerd zijn. Ik zie nare beelden van een arrestatie waarop iemand als een dier door agenten wordt afgevoerd.

Voor ik ga slapen probeer ik wat te ontspannen, maar in bed lig ik nog lang wakker. Ik ben boos over de repressieve manier waarop Den Haag omgaat met demonstraties. Ik krijg de beelden van politiegeweld niet uit mijn hoofd.

Als dit een baan was, zou het by far het meest zinvolle en maatschappelijk relevante werk zijn dat ik ooit heb gedaan. Ik weet niet hoe lang ik het zou volhouden.

Tien demonstranten op hun knieën voor de publieksingang van de Tweede Kamer. Handen vastgebonden op hun rug. Een strop rond hun nek. Een stille performance om de Nederlandse regering op te roepen zich uit te spreken tegen de Israëlische doodstrafwet.

Op 30 maart stemde de Knesset voor de Death Penalty for Terrorists Law: een wet die doodstraf door ophanging voorschrijft voor 'terrorisme-gerelateerde' misdrijven. De wet is zo geformuleerd dat ze in de praktijk uitsluitend op Palestijnen van toepassing is. Israëls definitie van terrorisme is ruim; het militaire rechtssysteem op de Westelijke Jordaanoever veroordeelt routinematig ook kinderen en jongeren. De VN-mensenrechtenchef noemt de toepassing van de wet een oorlogsmisdaad.

Wij wilden de betekenis van deze wet zichtbaar maken op de plek waar onze eigen volksvertegenwoordigers zitten.

Al snel kwam de politie.

We kregen te horen dat we hier niet mochten demonstreren. Reden: op deze locatie geldt voor demonstraties een maximum van vijf personen. De gemeente Den Haag hanteert in haar demonstratiebeleid vaste maxima voor een aantal locaties: bij de Tweede Kamer 5 personen, op andere plekken 10, 30 of 100. In de praktijk worden die maxima gepresenteerd als harde regels.

Maar zo werkt het demonstratierecht niet.

Het recht op demonstratie is vastgelegd in artikel 9 van de Grondwet en artikel 11 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Een burgemeester mag beperkingen opleggen, maar alleen als die voldoen aan een strenge toets. Die vereist een concrete, individuele beoordeling per demonstratie: is er een concreet veiligheidsrisico en zo ja, is de beperking proportioneel?

Een vaste locatieregel van maximaal 5 personen is een standaardbeperking. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens is daar helder over: generieke beperkingen die niet per geval worden beoordeeld zijn in principe disproportioneel. De overheid heeft juist een positieve verplichting om demonstraties te faciliteren. Ook op lastige locaties. Ook als het ongemakkelijk is.

We moesten vertrekken.

Vormen tien mensen die zwijgend op hun knieën zitten een bedreiging voor de openbare orde? Of vormen ze vooral een beeld dat sommige mensen liever niet zien?

Gister deed ik mee aan een demonstratie tegenover de Israëlische ambassade in Den Haag. Ik wilde op deze plek, voor de Israëlische ambassade, een gedicht voordragen van de Palestijnse dichter Rafeef Ziadah. Om 14 uur verzamelden enkele tientallen demonstranten tegenover de ambassade.

(Intermezzo over demonstratierecht:)
In tegenstelling tot wat veel mensen denken, heb je geen vergunning of toestemming nodig om te demonstreren. De burgemeester mag een demonstratie alleen beperken als dat strikt noodzakelijk is en moet daarbij kiezen voor de minst ingrijpende maatregel. Demonstranten kiezen zelf waar ze willen demonstreren. Ze hebben daarbij het recht om 'within sight and sound' van het doel van de demonstratie te staan.
(Einde intermezzo)

De demonstratie van gister was aangemeld. Er was vooraf overleg geweest met de politie. Ook over de locatie: tegenover de Israëlische ambassade. Ter plekke werden we echter door de politie, op last van de burgemeester, gesommeerd om 100 meter verderop te gaan staan. Op een kruispunt. Ver weg van de ambassade.

De organisatoren hebben aanvankelijk geweigerd. Ze lieten de e-mail zien waarin de locatie was afgesproken: tegenover de Israëlische ambassade. Daar had de politie geen boodschap aan. De reactie was dat als we zouden blijven, er snel versterking zou komen.

Wie vaker demonstreert in Den Haag weet wat dat betekent: de demonstratie wordt beëindigd, er wordt gedreigd met geweld en uiteindelijk word je met geweld verplaatst of gearresteerd.

De burgemeester van Den Haag heeft niet zoveel op met het demonstratierecht. Uit onderzoek van onder meer Amnesty, FTM en de Ombudsman blijkt dat Den Haag een van de moeilijkste steden is om te demonstreren.

Wat ons gister overkwam is dan ook geen incident. Het is een patroon: demonstranten krijgen in Den Haag structureel te maken met locatiewijzigingen, beperkingen en intimidatie op de dag zelf, ondanks vooraf gemaakte afspraken. Het demonstratierecht wordt met voeten getreden.

We wilden gister blijven demonstreren. Dus zijn we met tegenzin 100 meter verderop gaan staan. Voor de parkeergarage van het World Forum en tegenover het gebouw van Eurojust.

Daar heb ik het gedicht voorgedragen van Rafeef Ziadah: 'We Teach Life, Sir'.

‘Today, my body was a TV’d massacre that had to fit into sound-bites and word limits filled enough with statistics to counter measured response.’

Ik las het gedicht op een kruispunt voor de parkeergarage van het World Forum.
Tegenover het gebouw van Eurojust.
Op een plek die niets met onze demonstratie te maken had.
Niet tegenover de Israëlische ambassade.
Niet within sight and sound van ons doel.

‘And I recount, I recount a hundred dead, two hundred dead, a thousand dead.
Is anyone out there?
Will anyone listen?’

i.

Vraagsteller 1: Maar wie laat de taart dan staan?

Antwoorder: Nou ja, dat weet je al.

V1: Wie laat de taart dan staan?

A: Dit is precies het punt.

Er wordt heel vaak gewoon gedaan

alsof dit zomaar een autonoom proces is

wat allemaal vanzelf gaat. En waar je helemaal geen

verantwoordelijkheid of grip op hoeft te hebben.

En dat een verjaardag gewoon zomaar iets is.

En dat is helemaal niet het geval.

V1: Maar wie laat de taart dan staan?

A: We zijn hier op een verjaardagsfeest.

En ik vind het een prachtig feest.

Ik vind dat we een prachtige verjaardag hebben met z'n allen.

Natuurlijk is dat een enorm spectrum.

En kun je dat niet heel exact definiëren.

En mogen mensen dat ook grotendeels zelf definiëren.

Dat ben ik in die zin met je eens.

Maar het is niet zo dat het gewoon maar willekeurig is.

ii.

A: Het gaat gewoon over verjaardagen en het gaat over de verjaardagscultuur.

En als je jarig bent

dan ben je jarig.

Vraagsteller 2: Maar waarom moet het woord er dan bij?

Waarom is dat bijvoeglijk naamwoord dan belangrijk?

Dan kun je ook gewoon spreken over

jarigen.

A: Prima, de jarige bevolking.

V2: Maar in uw toespraak en uitnodiging spreekt u over uitgenodigde jarigen. Dat is niet per ongeluk.

A: Wat ik daarmee bedoel is gewoon de mensen die op het verjaardagsfeest zijn.

V2: Nee, maar mijn vraag aan u is

als u dat bedoelt

waarom staat dat woord daar dan?

A: Ik bedoel gewoon te duiden van de mensen die op het verjaardagsfeest zijn.

V2: Dat woord staat er niet voor niets.

A: U zegt toch net zelf ook dat u zegt

ik ben een jarige.

V2: Nee, maar dat is mijn vraag niet.

Mijn vraag is

waarom is het woord uitgenodigd gebruikt?

A: Omdat ik heb willen duiden dat de jarige bevolking

die op het verjaardagsfeest is

V2: Nee, mijn vraag is

waarom staat in het schrijven dat u aan de taart richt

de toespraak die u daarover publiekelijk maakt

daarin staat het woord uitgenodigd.

En ik vraag me al de hele dag af

Wat betekent het?

Wie is het?

Wie is het niet?

Ben ik het?

naar Gouke Moes bij Pauw & De Wit, 11 maart 2026

Gisteren was ik bij de rechtbank in Den Haag. De Partij voor de Dieren sleepte burgemeester Van Zanen voor de rechter, omdat hij in 2024 een demonstratie tegen de verkoop van kangoeroeleer beperkte van twintig naar tien deelnemers. Reden: de locatie lag in het zogenoemde 'kernwinkelgebied'.

De bezwaarcommissie van de gemeente had al geoordeeld dat Van Zanen niet had aangetoond waarom die beperking nodig was. Maar het werd pas echt pijnlijk toen de advocaat van de gemeente bij de rechter moest uitleggen hoe dat aantal van tien tot stand was gekomen. Het antwoord: dat is 'in overleg met de politie vastgelegd in het lokale demonstratiebeleid.' Cijfers of stukken die de beperking onderbouwden? Die kon ze niet overleggen.

Dat is precies het probleem.

De Wet openbare manifestaties werkt zo: demonstranten doen een kennisgeving, en de burgemeester faciliteert op basis daarvan. Beperkingen mogen alleen als dat noodzakelijk is voor gezondheid, verkeer of het voorkomen van wanordelijkheden. Het EVRM (artikel 11) vereist een concrete, individuele afweging.

Wat Van Zanen doet is het omgekeerde. Niet de kennisgeving is leidend, maar de beperkingen uit zijn eigen beleid. De advocaat van de PvdD zei het treffend: 'Ongestoord winkelen is geen grondrecht, het demonstratierecht wel.' Bij Van Zanen lijkt het omgekeerde het geval.

En dit is geen incident. Het onlangs geactualiseerde Demonstratiebeleid van de gemeente Den Haag codificeert deze aanpak. Het kernwinkelgebied: maximaal 10 personen. Het Plein: maximaal 100. Prinses Irenepad (bij de Tweede Kamer): maximaal 5. Die plafonds staan in het beleid als 'uitgangspunten', maar als er in de praktijk zelden van wordt afgeweken, zijn het de facto standaardbeperkingen. Amnesty International wijst hier ook op. Die noemen de 'basisafspraken' uit het nieuwe beleid feitelijk standaardregels die altijd gelden.

Het nieuwe beleid gaat overigens nog verder: Van Zanen heeft een aparte paragraaf over 'ontwrichtende acties' toegevoegd, waarin wegblokkades als uitgangspunt niet worden gefaciliteerd en sneller beperkt of beëindigd kunnen worden. Amnesty International noemt die framing stigmatiserend.

De rechter doet over anderhalve maand uitspraak. Maar de uitspraak gaat over meer dan het aantal mensen bij een Intersport-winkel. Het gaat over de vraag of een burgemeester zijn eigen beleid boven het EVRM mag stellen. Of vooraf bepaalde maxima de plaats mogen innemen van de individuele afweging die de wet voorschrijft. (Spoiler alert: het antwoord op beide vragen is nee)

Op de foto een artikel van Omroep West  over de rechtszaak. De advertentie die ik ernaast te zien kreeg heb ik er niet afgeknipt omdat die zo ironisch is: de VVD is een van de partijen die, zowel in Den Haag als landelijk, hard werkt aan inperken van het demonstratierecht en daarbij de grondrechten van mensen niet zo serieus neemt.

Volgende week zijn er gemeenteraadsverkiezingen, dus weet wat je stemt.

i.

om de hoek van mijn huis

tussen bloemen koffie en zwerfafval

bots ik tegen een hand die een krant vasthoudt

     ‘mag ik u een telegraaf aanbieden?’

     verstoord kijk ik op van mijn binnenwereld

     mompel ‘nee dankje’

en loop door

de rest van de weg naar huis denk ik na over een beter antwoord

ii.

ondanks mijn lichtroze gympen en turquoise jas val ik niet op

op het malieveld

tussen zwarte hoodies die roepen

waar blijft antifa nou

ze herkennen me niet

ik blend geweldig in deze menigte

als zo'n bruinige crème voor je gezicht

die je opbrengt met een eivormige spons

om je imperfecties te verbergen

of te worden

iii.

de huis-tuin-en-keuken fascist uit mijn jeugd ken ik alleen

in de parodie van erik van muiswinkel

ons gezin voor de televisie

mijn bord op mijn knieën

iv.

ik kom thuis van het malieveld

bruine vlekken op mijn gympen

forensisch bewijs van aanwezigheid

v.

een week later

weer de verkoper met zijn krant

     ‘mag ik u een telegraaf aanbieden?’

     dit keer blijf ik staan

     ‘wat denk je zelluf’

     waarmee ik wil zeggen: ik ben een vrouw, ik draag een keffiyeh, een       

     regenboogspeldje op mijn tas, mijn benen zijn al weken niet geschoren

     ‘maar mevrouw, hij is gratis’

vi.

in het ritme van mijn gympen

pleur op met je fascistische rotkrant

oefen ik al dagen

pleur op met je fascistische rotkrant

de woorden in mijn hoofd

pleur op met je fascistische rotkrant

als ik eindelijk de verkoper weer tegenkom

kijkt hij dwars door me heen

vii.

(fantasie waarin ik floddertje ben)

ik blokkeer een weg zoals ik in bad ga

heb alles goed ingezeept en wacht

op het waterkanon

schuim overspoelt het malieveld

schuim overspoelt het stadhuis

schuim overspoelt de stad tot aan de zee

de burgemeester zit te mokken in zijn schone kantoor

de mensen lopen boos door hun schone straten

klagen over vertraging in het verkeer

de overlast van zeepbellen in de tuin

een agent neemt mijn verklaring op, ik moet mee

naar het bureau

dat fris ruikt en blinkt in de zon

Deze kerstperiode lees ik af en toe het nieuws op de NOS: over een schaatswedstrijd op natuurijs, kwalificaties voor de Olympische Spelen, er was een schaatser die moest huilen. Er waren verkeersongelukken, auto’s in de sloot. Gesprekken over een zoveel-puntenplan van Trump.

Op een andere website lees ik het echte nieuws: dat baby Mohammed in Gaza vannacht is doodgevroren. Palestijnen in gammele tenten die overstromen met regenwater vermengd met rioolwater.

Mijn buren hebben hun huizen versierd met lampjes. Ze slepen kerstbomen naar hun huizen en tuinen. Ik vier dit jaar mijn eerste kerstboomloze kerst. Ik kon het simpelweg niet opbrengen het ding op te zetten.

*

2025 was het jaar waarin de grens tussen demonstrant en staatsgevaar definitief vervaagde. Ik werd al eerder een ‘terrorist’ genoemd, inmiddels is er wetgeving in de maak op basis waarvan ik er in de toekomst ook echt een word: in juni besloot het kabinet om het verheerlijken van terrorisme strafbaar te stellen. In september nam de Tweede Kamer een motie aan om ‘Antifa’ als terroristische organisatie te bestempelen. Ik denk er steeds vaker over na wat het eigenlijk betekent om een terrorist te zijn.

Het Verenigd Koninkrijk loopt een stapje voor op Nederland. Daar werd de protestgroep Palestine Action tot terroristische organisatie verklaard na acties met rode verf op gevechtsvliegtuigen. Sommige actievoerders zitten al meer dan een jaar gevangen zonder proces. Acht van hen gingen begin november in hongerstaking uit protest tegen hun onmenselijke behandeling.

Ook daar lees ik niets over op de NOS. Ik volg het nieuws erover op andere websites en social media.

In 1981 gingen er in het Verenigd Koninkrijk tien Ierse republikeinse gevangenen dood tijdens een hongerstaking. Ze eisten behandeld te worden als politieke gevangenen in plaats van criminelen. De Britse regering onder Margaret Thatcher deed geen enkele concessie. Francis Hughes, een van de hongerstakers, stierf na 59 dagen zonder eten. Heba Muraisi, een van de Palestine Action hongerstakers zit vandaag (31 december 2025) in haar 59e dag.

Er wordt in het Verenigd Koninkrijk massaal geprotesteerd voor Palestine Action. Demonstranten houden borden vast met de tekst ‘I oppose genocide. I support Palestine Action’. Ze worden allemaal gearresteerd voor terrorisme, soms met honderden tegelijk. Onder hen zijn veel oudere mensen.

In heel Europa zijn er solidariteitsacties. Ook bij de Britse Ambassade in Den Haag. We hebben borden met dezelfde tekst, maar wij worden niet gearresteerd. Nog niet.

Een paar dagen voor kerst, gooit een Haagse activist uit solidariteit een steen door de ruit van de Britse ambassade, wordt gearresteerd en gaat in honger- en dorststaking. Stoppen met drinken leidt al binnen een paar dagen tot levensgevaar en enkele dagen vraag ik me af of ik hem in het nieuwe jaar nog zal zien.

Een paar dagen geleden kreeg ik bericht dat hij is vrijgelaten en weer gestart met drinken.

*

Ik protesteerde afgelopen jaar talloze keren. Voor klimaatrechtvaardigheid, tegen genocide, tegen fascisme, tegen politiegeweld, tegen de NAVO-top. Ik was onder meer bij de wekelijkse sit-ins voor het ministerie van Buitenlandse Zaken, bij de doorlopende wake waarbij namen van vermoorde Palestijnen werden voorgelezen, bij het schoenenprotest van Plant een Olijfboom. Ik liep mee in de rode lijn demonstraties en deed in 2025 drie keer mee aan een A12-blokkade. Of beter gezegd: ik deed drie keer een poging want ik werd elke keer tegengehouden door de politie. Daarbij werd grof geweld gebruikt.

Ook bij demonstraties waar geen sprake was van burgerlijke ongehoorzaamheid trad de politie steeds vaker snoeihard op.

Ik moet vaak denken aan een regel uit het nummer Hind’s Hall van Macklemore dat vorig jaar rond deze tijd voor het eerst in de Top-2000 stond (maar het dit jaar helaas niet haalde):

The problem isn't the protests, it's what they're protesting. It goes against what our country is funding.

Repressie en intimidatie worden groter naarmate protesten het hart van de macht raken: de oorlogszucht van de NAVO, de genocide in Palestina, politiegeweld bij demonstraties, fossiele bedrijven.

Toen we in maart met een kleine groep wilden protesteren bij Shell, troffen we een overweldigende politiemacht aan - bijna twee keer zoveel agenten als demonstranten. Het hele kantoorgebouw ging in lockdown vanwege onze liedjes en kartonnen bordjes. De intimidatie begon al bij onze verzamelplek waar busjes met agenten rondreden die ons in de gaten hielden. Onderweg naar het kantoor van Shell, reden ze stapvoets mee, naast ons op het fietspad. Per tweetal een politiebusje. Ook na afloop van de demonstratie, die van de politie maar 30 minuten mocht duren, werden we de hele weg naar het station - een wandeling van twintig minuten - gevolgd door vier politiebusjes.

*

Intimidatie en geweld door politie bij demonstraties werd standaardpraktijk: tijdens de NAVO-top, bij de Tweede Kamer, bij het ministerie van Buitenlandse Zaken, op het Malieveld, op de A12. In september werd zelfs geweld gebruikt bij een onschuldige stoepkrijt-actie voor het stadhuis van Den Haag.

Ik heb het afgelopen jaar meerdere keren als inspreker mijn ervaringen met politiegeweld gedeeld in de Haagse gemeenteraad, waarbij ook burgemeester Jan van Zanen aanwezig was. Hij is eindverantwoordelijk voor de inzet van politie tijdens demonstraties in de stad van Vrede en Recht.

Zijn reactie zal ik nooit vergeten: terwijl burgers hun verhalen vertelden over politiegeweld tijdens demonstraties - geweld waar hij verantwoordelijk voor is - sloeg hij zijn armen over elkaar en keek hij boos naar het plafond. Af en toe blies hij daarbij zijn wangen op.

Het AD plaatste daar een foto van, maar schreef in hun artikel alleen over de onvertogen woorden die enkele insprekers gebruikten om hun ervaringen onder woorden te brengen. Geen woord over het politiegeweld of over de rol van de burgemeester daarin.

*

De vakanties waren dit jaar moeilijker. In juni, tijdens mijn zomervakantie in Frankrijk, werd de Freedom Flotilla in internationale wateren onrechtmatig tegengehouden door Israël. De opvarende activisten werden mishandeld en vernederd. Greta Thunberg werd gedwongen om gehuld in een Israëlische vlag over de grond te kruipen, een Duitse opvarende maakte later bekend dat ze werd verkracht.

Verzet is een groepsactiviteit. We zijn een zwerm waar je in en uit kunt vliegen. Soms moet je er even uit stappen. Als je een week niet op je rechterzij kunt slapen, als je zomaar zonder reden paniekaanvallen krijgt, of als je nachtenlang droomt over dode kinderen. Je stapt eruit en iemand anders stapt in. Zolang de zwerm maar doorzoemt is het goed.

Toch vind ik het niet makkelijk om aan de zijlijn te staan. Vanuit mijn vakantiebestemming, bank, bed of huisje in het bos, volg ik het nieuws en lees ik over protesten waar ik aan had kunnen deelnemen als ik in Nederland was geweest.

*

En onze Europese leiders? Die kijken weg, draaien hun nekken zo ver rond en rond en rond tot ze niet meer weten waarheen ze moeten kijken en dan hun ogen maar sluiten, hun vingers in hun oren stoppen en wijzen naar Poetin. Hij is het gevaar. Hij is onze grootste bedreiging. En we bestellen nog een lading wapens bij onze vrienden Trump en Netanyahu en laten Mark Rutte nog wat verder in Trumps aars kruipen.

*

Er waren ook mooie dingen. Ik schreef veel. Gedichten, essays, ik maakte mijn debuut op Joop. Ik verkocht taartjes voor Gaza op Koningsdag. Ik danste Dabke op het Gaza Beach protest tijdens de NAVO-top. Ik zong met het Klimaatkoor liedjes over mensenrechten bij het Vredespaleis. Ik werkte achter de schermen mee aan een voorstelling van Palestijnse dansers op het Spuiplein. Ik kwam onverwacht mijn neef tegen bij een antifascisme-demo in Amsterdam.

*

Begin december las ik in het nieuws dat Van Zanen herbenoemd wordt voor een nieuwe termijn van zes jaar. Dat werd besloten in een geheim proces in achterkamertjes waar je als burger niets over hoort en niet over kunt meepraten. Het maakt me bang.

*

Buiten knippert de kerstverlichting van de buren. Mensen komen bij elkaar, eten en drinken samen, luisteren naar liedjes over sneeuw, vrede op aarde en een kindje dat geboren werd in een stal omdat niemand zijn ouders een slaapplaats wilde aanbieden.

Op de laatste dag van het jaar eten ze oliebollen en schieten ze voor een godsvermogen aan vuurwerk de lucht in dat de lucht vervuild en huisdieren, tuinvogels en vluchtelingen de stuipen op het lijf jaagt.

*

Ik eet een oliebol, drink een glas champagne met mijn lief en ga dan vroeg naar bed. Ik mag dan slapen, toch ga ik wakker het nieuwe jaar in.

SOORTELIJK GEWICHT

het systeem dat ik overdag probeer omver te werpen

vier ik deze avond met kaas en wijn

alsof ik het onder de tafel kan drinken

terwijl het gif via mijn maag in mijn bloed belandt

dringt de wereld door in de kamer, ik wacht

tot de roes mijn gemoed verdooft

mijn moraal is vermoeid

en dat is een luxe

de maan bekoelt mijn bloed

wit licht op het brede bed

Maar waar was die verontwaardiging toen:

• Burgemeester Van Zanen de A12-blokkades herhaaldelijk 'illegaal' noemde, terwijl universitair hoofddocent demonstratierecht Berend Roorda hem in zijn eigen raadzaal heeft uitgelegd dat dit onjuist is?

• Raadslid Guernaoui met zijn partij Hart voor Den Haag een plan indiende voor de aanpak van deze blokkades, dat zo vol staat met buitensporig geweld dat het onuitvoerbaar is binnen de wet?

• VVD-raadslid Van Basten Batenburg de A12-blokkages ‘chantage’ noemde en de alternatieve dodenherdenking zwartmaakte door het een 'smerige actie' te noemen?

Deze politici overtreden structureel de regels van fatsoen én demonstratierecht. Maar als insprekende burgers zich emotioneel uitlaten over het geweld dat ze hebben ondergaan, dan is het volgens bovengenoemd VVD-raadslid ineens ‘walgelijk’ en moet het OM erbij komen.

Mijn eigen inspraak, waarin ik betoogde hoe onjuiste uitspraken van de burgemeester het voor mij onveiliger maken om te gaan demonstreren (zonder een onvertogen woord en bovendien goed onderbouwd) haalt de krant niet.

Wat ik hiervan leer is dat ik de volgende keer ook een paar vloeken of scheldwoorden moet opnemen in mijn verhaal, als ik gehoord wil worden.

Tot slot over de foto van Van Zanen: zo keek hij de hele tijd. Een burgemeester die zijn armen over elkaar slaat en boos naar het plafond kijkt terwijl burgers hun verhaal doen als inspreker. Dat is de burgemeester van Den Haag in een notendop.

Het AD-artikel is hier te lezen.

Al sinds ik begon met demonstreren erger ik me in de huisstijlkleuren van Den Haag aan de criminaliserende taal die burgemeester Van Zanen gebruikt over de demonstraties van Extinction Rebellion. Hij noemde onze A12-blokkades herhaaldelijk 'ontwrichtend' en 'illegaal' - beide aantoonbaar onjuist.

Ik schreef hier eerder een essay over, maar kreeg de indruk dat hij het niet heeft gelezen. Daarom sprak ik gisteren in bij de commissie Bestuur, waar hij aanwezig was, om hem via de voorzitter nog eens uit te leggen hoe het werkelijk zit.

‘U zou beter moeten weten’, zei ik.

Ik verwees naar de presentatie van Berend Roorda, universitair hoofddocent demonstratierecht, die enige tijd geleden in de gemeenteraad heeft uitgelegd dat demonstranten die zich niet houden aan door de burgemeester opgelegde beperkingen, nog steeds beschermd worden door het demonstratierecht.

Ik legde uit wat zijn woorden doen: ‘Opruiende taal van (…) de burgemeester van Den Haag, maakt het voor mij als burger onveiliger om te gaan demonstreren. (…) Ik ben tijdens demonstraties door omstanders uitgescholden, bekogeld met eieren en op weg naar huis achtervolgd en geïntimideerd.’

Het voelde goed om dit eens in de raadszaal aan hem te vertellen.

Niet alle aanwezigen letten goed op. In het daaropvolgende debat bleef Hart voor Den Haag-raadslid Guernaoui onze wegblokkades 'illegaal' noemen. Hij leek sowieso niet veel begrepen te hebben van het demonstratierecht. Best zorgelijk voor de grootste partij van Den Haag, de stad die zich presenteert als 'stad van vrede en recht'.

Gelukkig waren er veel raadsleden van andere partijen die het hem probeerden uit te leggen, waarbij er zelfs een verwees naar mijn bijdrage.

Wat ook opviel: vooraf werd ons op de publieke tribune verteld dat we ons aan de huisregels moesten houden; onder andere mochten we geen blijken van afkeuring of goedkeuring geven. Deze regels leken niet te gelden voor de burgemeester. Al bij de tweede inspreker sloeg hij zijn armen over elkaar en keek hij boos naar het plafond. Dit herhaalde hij vaak. Soms blies hij daarbij zijn wangen op.

Het hele debat, dat voornamelijk over de rellen van afgelopen zaterdag ging, inclusief mijn bijdrage is terug te kijken op de website van de gemeente Den Haag.

DE NACHTARBEIDERS

wij nachtarbeiders verzamelen

als motten rond het eenzame licht

van de lamp die als een vuurtoren schijnt

een veilig gevoel maar we weten beter:

zichtbaarheid betekent ook

makkelijker mikken

اللهم اغفر لهم وارحمهم*

tussen de koraalriffen drijven de doden

hun skeletten hechten zich aan botten

van verdronken voorouders

groeien verder in het donker

stapelen we stenen bouwen we steden

waar overdag de bulldozers schreeuwen

fluister ik hun namen

in het ritme van de kralen

اللهم اغفر لهم وارحمهم

dit is de rots, hij bestaat

dit is het gras, het bestaat

dit zijn onze schapen, ze bestaan

dit is mijn stem, ze bestaat

اللهم اغفر لهم وارحمهم

maar we wegen onze woorden

tot ze slijten

van het zwijgen

want je kent de regels toch?

eerst je eigen kinderen voeden

eerst je eigen huis beveiligen

اللهم اغفر لهم وارحمهم

sommigen hebben de luxe om te vertrekken

anderen vinden de moed om te blijven

kijken tot onze ogen branden

tot de aftiteling is afgelopen

tot alles zwart wordt

ik weet nog niet

tot welke groep ik behoor

اللهم اغفر لهم وارحمهم

* Allahumma ighfir lahum warhamhum: Een islamitisch gebed dat betekent "O God, vergeef hen en wees hen genadig." Wordt vaak herhaald bij het herdenken van overledenen. 

Sit-in voor Gaza op 24 juli in Den Haag

Gisteravond zat ik op het centraal station van Den Haag, een van de 32 Nederlandse steden waar een sit-in werd georganiseerd. In totaal protesteerden duizenden mensen met pannen en lepels, tegen de uithongering in Gaza door Israel en de onvoorwaardelijke steun van onze overheid daaraan. In Amsterdam was het zo druk dat niet iedereen in de stationshal paste, in Utrecht werd de ingang een tijdje afgesloten.

De Tweede Kamer is ondertussen op vakantie en weigert het reces te onderbreken voor een debat over de situatie in Gaza. GroenLinks-PvdA en D66 vroegen om dit debat, met steun van SP, Partij voor de Dieren, Volt en Denk. Maar de coalitiepartijen NSC en BBB stemden tegen, net als de PVV en SGP. De VVD reageerde niet eens op de aanvraag.

De prioriteiten van de Tweede Kamer liggen bij het redden van bedrijven, niet bij het redden van mensenlevens.

VVD-leider Yesilgöz postte wel een gezellige foto op Instagram met een bericht dat ze zo lekker aan het bijslapen is. Dezelfde politica die eerder pro-Palestijnse demonstraties 'smakeloos' en 'verschrikkelijk' noemde, heeft blijkbaar minder last van haar geweten dan ik, die elke ochtend wakker word met de vraag hoeveel Palestijnen Israël in de afgelopen nacht weer vermoord heeft.

Eerder kwam de Kamer trouwens wel terug van reces om een dubieuze botenfabriek te redden van een faillissement, met een noodpakket van 270 miljoen euro aan belastinggeld. Maar voor stervende kinderen weigeren onze volksvertegenwoordigers hun vakantie te onderbreken. Hun prioriteiten liggen blijkbaar bij het redden van bedrijven, niet bij het redden van mensenlevens.

De protestleiders in Den Haag herinnerden het publiek er nog maar even aan dat hun protest niet pas op 7 oktober begon. Dat ze niet alleen een einde aan de uithongering willen. Zoals een spreker zei: ‘Palestijnen zijn geen huisdieren die je te eten geeft’. Hulpgoederen zijn niet genoeg. Een staakt-het-vuren is niet genoeg. Vrede is niet genoeg. Want: no justice, no peace. Geen vrede zonder gerechtigheid.

En dat gaat ook over ons. Zoals Sinan Cankaya tijdens de Rode Lijn-demonstratie zei: ‘Ons lot is verbonden met dat van de Palestijnen, omdat onze regering Israël blijft steunen: politiek, militair en economisch. Een democratie zonder menselijkheid is ten dode opgeschreven. Een wankel, hypocriet bouwwerk. Europa lijkt zich naar de afgrond te haasten.’ Hij vraagt zich in zijn speech terecht af hoe hij nog in mensenrechten kan geloven, in het internationaal recht.

En dat, dames en heren, is het chilling effect: een bewuste strategie om anderen te ontmoedigen zelf ook te gaan demonstreren

In dezelfde speech benoemt Cankaya ook het politiegeweld tegen vreedzame pro-Palestina demonstranten: 'Pro-Palestijns activisme werd gecriminaliseerd, weggezet als antisemitisch, en dappere studenten werden in elkaar geslagen.' De politie leek zich gisteravond in Den Haag redelijk op de achtergrond te houden. Waar ze bij eerdere sit-ins nog intimiderend aanwezig waren, leken ze dit keer eens hun faciliterende taak uit te voeren. Maar het was natuurlijk wel een pro-Palestina demonstratie, dus burgemeester Van Zanen had veel agenten ingeroosterd. Die gingen dan maar intimiderend op een brug staan - een brug die ik over moet op weg naar huis.

En dat, dames en heren, is het chilling effect: een bewuste strategie om de indruk te wekken dat demonstranten gevaarlijk zijn en anderen te ontmoedigen zelf ook te gaan demonstreren.

Zo verzamelt politie gegevens via sociale media, zet ze cameratoezicht in tijdens demonstraties en klopt ze bij activisten aan de deur met vragen over hun deelname aan demonstraties. Op 11 juli jl. stuurde Amnesty een sommatiebrief aan de Nederlandse politie om te stoppen met onrechtmatige ID-controles bij demonstraties, omdat die mensen afschrikken om hun demonstratierecht uit te oefenen. Dat het chilling effect werkt, zag ik afgelopen weekend nog: bij een vreedzaam protest voor de Britse ambassade, haakte een demonstrat op het laatste moment af omdat ze bang was voor de grootschalig uitgerukte politie.

Ook op andere manieren probeert de politiek het demonstratierecht in te perken, zoals met de 'Wet strafbaarstelling verheerlijking terrorisme en openbare steunbetuiging aan terroristische organisaties'. Op 20 juni jl. stemde de ministerraad in met dit wetsvoorstel dat het wel heel makkelijk maakt om onwelgevallige meningen te verbieden.

Minister Van Weel van Justitie en Veiligheid licht toe dat hij met de nieuwe wet bijvoorbeeld ‘het zwaaien met vlaggen van verboden terroristische organisaties’ wil verbieden. Amnesty International waarschuwt al jaren voor dit soort wetgeving. Zij stellen dat termen als 'verheerlijking' en 'verdediging' van terrorisme vaak vaag gedefinieerd zijn, wat ruimte biedt aan brede interpretatie.

Ook Vredesorganisatie PAX wijst erop dat wat 'terrorisme' is vaag blijft in de wet: 'In de praktijk zien we dat het label vaak politiek wordt gebruikt. De Europese en VN-lijsten van terroristische organisaties zijn het resultaat van diplomatiek handjeklap. Groepen worden toegevoegd of geschrapt op basis van belangen – niet van feiten.' PAX stelt dat de wet 'de deur openzet voor politieke vervolging van activisten, journalisten, onderzoekers en demonstranten' en 'vooral mensen met een islamitische achtergrond dreigt te raken.'

Ik ben in het afgelopen jaar door politici meermaals voor terrorist uitgemaakt terwijl ik vreedzaam demonstreerde, dus deze nieuwe wet belooft niet veel goeds. Zoals PAX het verwoordt: 'Dit voorstel hoort niet thuis in een democratische rechtsstaat. Het is overbodig, onethisch en gevaarlijk.'

Doe dus vooral mee aan de internetconsultatie, die loopt tot 15 augustus 2025 (ja precies, middenin de zomervakantie als veel mensen op vakantie zijn). Want het risico dat deze wet gebruikt gaat worden om demonstranten, en met name pro-Palestina demonstranten, monddood te maken is groot.

Deelnemen aan de internetconsultatie kan hier.

BIJ DE VOLGENDE TOON IS ER NIETS AAN DE HAND

je vraagt chatgpt je gedichten te schrijven zelf ben je te betrokken

bij je leven

        je teksten hulpeloos

        als schapen op hun rug

je ligt in een tent in een zwarte woestijn en hoe ver je je slaapzak ook dichtritst

de wereld is nooit ver weg

je bent een meteoroloog die verslag doet van de zoveelste orkaan

als tijdens de live-uitzending je stem breekt

        bied je je excuses aan

je bent een 19-jarige IT-student aan een infuus

        in een brandende ziekenhuistent

je bent een meisje van 6 in een kapotgeschoten kia picanto

vol dode familieleden

naast je rijdt een tank

        de ambulance is nog ver weg

je bent een ecoloog op zoek naar verdwenen dieren diep in het oerwoud

vind je een bakelieten telefoon

als je je moeder belt om haar je gedichten voor te lezen

vallen de woorden als kiezelstenen

        uit je mond

je stapelt liefdesbrieven van overleden minnaars

op de rand van de wasbak

ze ruiken naar zweetvoeten en rotte witte kool

        maar de geur stelt je gerust

gedwee als croissantdeeg uit blik rol je jezelf uit

over het laminaat

dat om de paar planken dezelfde knoest laat zien

je bedenkt hoe treurig het is om zo hard je best te doen

        op iets levends te lijken

APPEL VAN DE ONDERBUIK

ik draag een wapen in mijn bekken

maar wil ik ook een dader zijn?

uit de loop van mijn baarmoeder schiet ik een kind

ik tel vingertjes en teentjes voor de legerleiding

telt alleen de kleur, mijn kroost wordt goedgekeurd

en ik word ingelijfd mijn lichaam

staat volledig ter beschikking van gemeenschap

en homogeniteit ik zweer geen druppel

menstruatiebloed meer te vergieten

legioenen moeders baren kogels en soldaten

ze marcheren in colonnes door baarmoederhalzen ricocheren

over pleinen op wipkippen en klimrekken buiten

groeit intussen het verzet, ondergrondse strijders

verspreiden varkensdarmen en draadkleerhangers aan het front

schreeuwt men om bloed en borelingen

wij dragen met trots onze eretekens

de witte strepen

op onze lijven

‘Het demonstratierecht is een groot goed.’ Je hoort het vaak tegenwoordig, uit monden van ministers, burgemeesters en andere hoogwaardigheidsbekleders. Iedereen lijkt het erover eens. Zelfs de VVD. Zelfs Marco Kroon. Je zou bijna denken dat het demonstratierecht in Nederland niets te vrezen heeft. Helaas is dat niet waar.

Deze woorden zijn meestal een opmaat naar het woord 'maar', gevolgd door een mening of argument dat niet valide is en in elk geval niets te maken heeft met het demonstratierecht. Maar. Niet zo. Niet nu. Zeker niet op Pasen. Niet op Koningsdag. Niet op 4 mei. Niet op 5 mei. En liefst netjes op het Malieveld of op een andere plek waar niemand je hoort of ziet. Waar niemand last van je heeft. Hadden deze mensen zich in het demonstratierecht verdiept, dan zouden ze weten dat daarin nou juist alle ruimte wordt gelaten aan demonstranten om zelf te kiezen wanneer waar en hoe ze willen demonstreren.

Wie het waagt om toch te gaan demonstreren krijgt een hele reeks etiketten opgeplakt. Een kleine bloemlezing: klimaatdrammer, ecoterrorist, antisemiet, hamas-hoer, hamas-terrorist, crimineel, delinquent (die laatste term is van VVD-Kamerlid Ingrid Michon, die vergat in het woordenboek op te zoeken wat het betekent).

Het blijft niet bij woorden. Met regelmaat worden vreedzame demonstranten in opdracht van een burgemeester in elkaar geslagen door de politie. Omdat ze het laatste stukje van de A12 blokkeren om de regering op te roepen zich aan haar eigen klimaatdoelen te houden. Omdat ze een Palestijnse vlag ophouden tijdens de dodenherdenking op de Dam waar regeringsleiders met een uitgestreken smoel verkondigen dat iets 'nooit meer' mag gebeuren wat op dat moment onder hun ogen en met hun steun opnieuw gebeurt. Omdat ze willen dat hun universiteit de banden verbreekt met een genocidaal regime.

Begin mei raakten in Den Haag tientallen studenten gewond door politiegeweld en werden er 5 bewusteloos geslagen. Een dag later werd er in Nijmegen een student gebeten door een politiehond, waarna hij geopereerd moest worden. Terwijl een van de Haagse studenten in het huis van een kennis herstelt van een hersenschudding en vele blauwe plekken, breekt mijn hart van de oorverdovende stilte over deze gebeurtenissen. Waar blijft de ophef? Er worden vreedzame demonstranten in elkaar getimmerd door de politie. Studenten. Jonge mensen. Politici moedigen het geweld aan en in plaats van het politiegeweld terugdringen, willen ze het demonstratierecht inperken. Nogmaals: waar blijft de verontwaardiging?

De media besteden er nauwelijks aandacht aan. Het publiek haalt zijn schouders op. Of lijkt het zelfs oké te vinden dat we langzaam veranderen in een politiestaat waar vreedzame demonstranten door politiegeweld worden tegengehouden. Ze lijken zich drukker te maken over de incidentele schade die veroorzaakt werd tijdens bezettingen.

‘Ja maar, graffiti in het Maagdenhuis!’, lees ik op social media.

Even kijken hoor.

Graffiti - genocide

Graffiti - genocide

Ja, dat is inderdaad lastig.

En nee ik keur die vernielingen niet goed. Maar ik vind het vooral een teken dat demonstranten beter gefaciliteerd moeten worden. Dat er naar ze geluisterd moet worden, met ze gesproken. En misschien helpt het ook om geen politiemacht op ze af te sturen.

Bovendien zijn vernielingen aan een gebouw toch zeker geen reden voor politiegeweld? De lijfstraffen zijn in Nederland echt allang afgeschaft.

Afgelopen zondag liep ik naar huis na een koorrepetitie waar we mensenrechtenliederen hadden gezongen die we komende zondag gaan zingen bij de Rode Lijn. Met de liedjes nog in mijn hoofd liep ik de Passage binnen, een chique overdekte winkelstraat in Den Haag. Er bleek een evenement te zijn. Over de hele lengte van de gangen stonden lange gedekte tafels met etagères met lekkers erop. Aan de tafels zaten feestelijk uitgedoste mensen te luisteren naar de zojuist aangekondigde spreker. De eigenaar van de Passage, een investment banker vertelde vanaf een podium over deze moederdag-viering ter ere van het zoveeljarig bestaan van zijn winkelstraat.

Ik liep langs de tafels in de richting van het podium, want dat lag op mijn route naar huis. En daar zag ik hem: de burgemeester van Den Haag. Potsierlijk naast een enorme rode ballon. Als een klein soldaatje stond hij te wachten tot hij zijn speech mocht houden. Jan van Zanen, die hem onwelgevallige demonstraties graag 'ontwrichtend' noemt (ik schreef daar eerder een essay over). Jan van Zanen, die deze demonstraties vervolgens beperkt, verbiedt en met grof geweld beëindigt, terwijl er geen enkele aanwijzing is dat deze daadwerkelijk ontwrichtend waren. Jan van Zanen, in wiens opdracht ik veelvuldig met zeer gewelddadig politieoptreden te maken heb gehad. Jan van Zanen, die er geen benul van heeft wie die vrouw is die al neuriënd voorbij liep en nu naast het podium stil is blijven staan.

Nou vind ik taart een groot goed. Ik ben echt dol op een high tea. Maar.

Niet vandaag. Niet op Moederdag, terwijl niet zo heel ver weg moeders hun graatmagere baby’s niet kunnen voeden omdat ze worden uitgehongerd. Niet in Den Haag, stad van vrede en recht, zetel van het Internationaal Gerechtshof. Niet in een chique winkelcentrum op steenworp afstand van het binnenhof waar (nu tijdelijk vanwege de verbouwing even niet) onze regering zetelt die de genocide in gaza onvoorwaardelijk steunt. Wat ontzettend ongepast.

‘Dames en heren, ik geef het woord aan onze burgemeester Jan van Zanen.’ 

Terwijl hij het podium opstapt roep ik lang en hard ‘boe!’.

Twee agenten pakken haar ruw vast. Ze heeft een Palestijnse vlag omhoog gehouden, direct na de twee minuten stilte. Ze roept ‘Free Palestine’. Omstanders schudden afkeurend hun hoofd. Terwijl ze wordt afgevoerd, klinkt het Wilhelmus over de Dam. Het is 4 mei 2025, precies tachtig jaar na de bevrijding. Later die avond worden nog drie mensen gearresteerd voor het verstoren van de herdenking. Maar stonden de werkelijke verstoorders wel in het publiek?

Premier Schoof vertelt in zijn speech over zijn opa Wim Pommerel, die werd gefusilleerd voor het aanleggen van illegale telefoonverbindingen. En over andere ‘Moedige mensen, die besloten dat het zo niet langer kon, en die dicht bij zichzelf durfden te blijven. Bij het kleine. Bij wat zij konden doen. (…) In alle haat, vernietiging en ontmenselijking, bleven zij de ander zien. Een mens zoals zijzelf.’

Dit lijkt mij een vrij accurate beschrijving van de tientallen mensen in het publiek die besloten om Schoof en Kamervoorzitter Martin Bosma de rug toe te keren tijdens hun speeches. Om zich uit te spreken tegen de oorlogsmisdaden die op dit moment, met steun van de sprekers op het podium, gepleegd worden. Om ‘het kleine’ te doen. Ondertussen snoert een van de agenten de vrouw de mond met zijn hand nadat ze opnieuw ‘Free Palestine’ riep. Ze is dan allang buiten gehoorafstand van de Dam.

Ik heb dit zelf allemaal later pas gelezen en gezien. Ik heb dit jaar namelijk voor het eerst niet naar de herdenking op de Dam gekeken. Ik was bij de inclusieve herdenking in Den Haag. Zonder dranghekken, zonder wapenvertoon en zonder hoogwaardigheidsbekleders die extreemrechts gedachtegoed uitdragen. En mét ruimte voor alle slachtoffers van oorlog en geweld - toen én nu. Het werd een indrukwekkende bijeenkomst die duidelijk in een behoefte voorzag; zeker 3500 mensen waren erbij en vele anderen keken mee via de livestream.

Het viel me op dat ik niets miste van de traditionele herdenking: niet het Wilhelmus, de hoogwaardigheidsbekleders, het militair vertoon, de kransen. We stonden op het gras, onder de bomen, hadden bloemen en foto’s bij ons. En dat was genoeg.

De VVD schrikte er niet voor terug om in aanloop naar 4 mei deze herdenking af te schilderen als iets onbehoorlijks. Haagse VVD-fractievoorzitter Lotte van Basten Batenburg noemde het een ‘smerige actie’ en eiste dat de burgemeester ‘alles op alles zou zetten om dit te voorkomen.’ Minister Van Weel vond dat de organisatoren zich moesten afvragen of ze bijdroegen aan verbinding of verdere polarisatie. Grote woorden van een partij die zelf al een jaar een kabinet overeind houdt dat niet anders doet dan polariseren en discrimineren.

Op 5 mei spreekt minister Brekelmans tijdens het Vrijheidsdefilé in Wageningen. Hij waarschuwt voor ‘het monster van oorlog dat ‘altijd weer opstaat’. Een verwijzing naar de oorlog in Oekraïne. En terwijl hij spreekt over ‘grootschalige agressie (…) het geweld, het leed, de verwoesting’ stappen er demonstranten naar voren die aandacht vragen voor de meer dan grootschalige agressie tegen Palestijnen die gesteund wordt door onze regering. Officier Marco Kroon, die op het het podium zit, springt op en werkt de vreedzame demonstrant hardhandig tegen de grond. Hoewel hij niet bepaald onomstreden is, noemt het AD hem een oorlogsheld en wordt hij alom geprezen voor zijn gewelddadig ‘ingrijpen’.

Brekelmans gaat ondertussen onverstoorbaar door met zijn speech: ‘Nu waren wij het, die in actie moesten komen. Met daarbij de fundamentele vraag: Kijken we weg? Of staan we op?’ De ironie lijkt niemand op te vallen.

Er zijn de hele dag demonstraties: borden, rode kaarten die ‘de rode lijn’ symboliseren, er wordt een rookbom gegooid op het podium waar Schoof het bevrijdingsvuur aansteekt, er klinkt boe-geroep.

De reacties hierop zijn inmiddels voorspelbaar: Volgens burgemeester Vermeulen van Wageningen gaan de protesten ‘alle perken te buiten’. VVD-leider Yesilgöz twittert over de demonstranten: ‘Echt. Schaam je. Je kwetst moedwillig mensen die willen vieren hoe tachtig jaar geleden voor onze vrijheid gevochten is.’

Zelf breng ik die dag voornamelijk thuis door. Waar ik de muziek van het bevrijdingsfestival op het Malieveld kan horen, maar de feestelijke stemming niet voel.

‘Ik had gehoopt dat we beide dagen met wat meer waardigheid de bevrijding zouden vieren,’ verzucht premier Schoof na afloop.

Ik ook, meneer Schoof. Ik ook.

OMWENTELINGEN

de man die machines leerde denken rijdt op een versleten fiets naar zijn werk

telt pedaalslagen om te voorspellen wanneer de ketting eraf zal springen

stapt dan af, legt hem terug

volgens historici bespaarde alan turing later met zijn werk de mensheid

2 tot 4 jaar oorlog en 14 miljoen doden

bewijs dat u geen robot bent

[  ] [  ] [  ] [  ]

[  ] [  ] [  ] [  ]

[  ] [  ] [  ] [  ]

[  ] [  ] [  ] [  ]

selecteer alle afbeeldingen met verkeerslichten, aarzel

precies lang genoeg

om mens te zijn

in cambridge schrijft de 18-jarige turing aan de moeder

van zijn dode vriend dat de geest een lichaam nodig heeft

om voor te zorgen

later wordt aan zijn eigen lichaam

een defect geconstateerd, zijn geaardheid

moet gecorrigeerd worden met chemische injecties

bewijs dat u geen robot bent

klik op alle vakjes met stoepen

                                         brandkranen

                                                     zebrapaden

in 2009 kwam er een petitie voor eerherstel van de man

die een test bedacht om te bepalen of een machine zich kan voordoen als mens ondertekenaars moesten eerst aan de computer bewijzen geen machine te zijn

een moeder draagt haar kind

tussen weggeschraapte muren, haar lichaam

een schild, de lucht gestold lood

bewijs dat u een mens bent

selecteer alle afbeeldingen met ingestorte huizen

de afgerukte ledematen onder het puin

klik op de bloedende kinderen op de ziekenhuisvloer

klik wie hulp krijgt, klik wie blijft leven

klik op alle vakjes met dode baby’s

klik als u dit te moeilijk vindt

klik als u liever iets anders ziet

STROOMGEBIED 451

het personeel analyseert woorden, beoordeelt

of ze mogen blijven, in welke context

ze gevaarlijk worden accessibility

is toegestaan zolang het over data gaat

plattelandsgemeenschappen mogen blijven

als geografische coördinaten, veilig

ontdaan van wie er wonen

we scannen teksten op trauma, slachtoffer, uitsluiting

verdachten worden afgevoerd, zakken

naar de bodem van de rivier waar oude stenen

ze bewaren

women | diverse | institutional | equity | bias

women | diverse | institutional | equity | bias

women | diverse | institutional | equity | bias

women | diverse | institutional | equity | bias

women | diverse | institutional | equity | bias

we herstellen je onveranderlijkheid

krassen letters uit je bestaan, je littekens

gummen we uit maar ze blijven jeuken

iemand ademt voortdurend op je raam

zodat alles wazig blijft en je steeds

een stap achterloopt op wat je eigenlijk wilde zeggen

soms voel je de stenen schuiven in je buik

je noemt het schaduwspel: je stem lang genoeg boven het water aanhouden

en vast genoeg

om een regenboog te laten opstijgen

DECEMBERSTEMMING 2024

dit jaareinde ruikt het zelfs

op de wc naar speculaas

ik schuif gordijnen voor de oorlog

zet het klimaat wat lager, de thermostaat hoger

zing mee met een dode zanger die me zegt

dat liefde alles is

ik geef de grondwet een warme slaapzak

wens haar sterkte

stap de kerststal binnen en dans, dans, dans!

de kerstster aan, de ballen in de boom, dans!

met de herders de wijzen de dieren, dans!

voor de pasgeboren god in zijn kribbe, knip met mijn vingers

een zelfverzonnen ritme in de lucht, voel geluk

oprispen uit mijn ingewanden

wanneer protest tot misdaad wordt verklaard

en door agenten neergeslagen, zie ik

ondanks mijn prinsessenjurk en glazen ballerina’s

in de rollade met aardappelgratin toch weer

het gemartelde varken en de gifpiepers

doorschemeren

ik draag de slachtoffers naar buiten op zoek

naar de petemoei, vind alleen een rijke vrek

met een reusachtige gebraden kalkoen

die hij niet wil delen, prevel:

vrede godverdomme vrede

de dode zanger maakt het haardvuur aan

gordijnen hangen zwijgend voor de ramen