Twee dagen lang zag ik op mijn telefoon hoe het Israelische leger flotilla-schepen aanviel. Onze regering bleef stil. Ik stuurde mails aan alle enigszins voor rede vatbare kamerleden, waarna mijn mailbox volliep met automatische replies. Verder bleef het stil.

Ik ging demonstreren voor de Tweede Kamer om onze volksvertegenwoordigers tot actie op te roepen. Nog voordat de demonstratie goed en wel begon, werd deze al verboden en werden alle ruim 100 demonstranten gearresteerd.

Je mag van de burgemeester van Den Haag namelijk niet demonstreren bij de Tweede Kamer. De plek bij uitstek om je stem te laten horen als je niet medeplichtig wilt zijn aan een genocide. Toch werden we door de politie het plein afgeduwd. Dat gaat zo:

Eerst gaat zo’n agent zo dichtbij je staan dat zijn lul zo ongeveer tegen je bovenbeen drukt. Als je weg stapt omdat je hier niet van gediend bent, stapt hij dichterbij. In normale situaties heet dit aanranding, in Den Haag heet dit politiewerk. Daarna begint het duwen. Als je aangeeft dat duwen geen zin heeft omdat de mensen voor je nog stilstaan, krijg je te horen dat je ‘niet genoeg je best doet’, ‘toch zo te zien geen beperking hebt’, ze het ‘al veertig keer vriendelijke gevraagd hadden’.

‘s Avonds blokkeren demonstranten het spoor. Ook zij worden met geweld gearresteerd.

Ik ben inmiddels vaker gearresteerd dan de gemiddelde anti-azc-hooligan. Ik ben een veelpleger. Donderdagmiddag is de uitspraak in een rechtszaak tegen veelplegers. Geen mensen die inbreken of oude vrouwtjes beroven, maar die met krijtspray een noodkreet op een muur schreven of zich tijdens een demonstratie vastketenden.

Ik ben een veelpleger.

De veelplegers uit het verleden, de Suffragettes, Rosa Parks en onze verzetsstrijders uit de Tweede Wereldoorlog, zorgden voor vrouwenkiesrecht, burgerrechten en de bevrijding van de nazi’s.

Ik ben een veelpleger.

Vanochtend wachtte ik bij het politiebureau op mensen die de vorige dag gearresteerd waren en de nacht op het politiebureau moesten doorbrengen. Ze hebben zichtbare verwondingen van het politiegeweld. Als ik thuiskom zie ik een filmpje op social media waarin de opvarenden van de flotilla in een Israëlische gevangenis vernederd en mishandeld worden. De enige ‘misdaad’ die zij pleegden was hulpgoederen naar Gaza brengen.

Eindelijk reageert onze regering. Rob Jetten spreekt de Israëlische premier aan. De minister van BZ ontbiedt een ambassaeur. Het is niet genoeg. Nederland is de grootste buitenlandse investeerder in israël. Onze pensioenfondsen beleggen miljarden in leveranciers van het Israëlische leger. Onze universiteiten werken samen met de Israëlische defensie-industrie. Onze regering leverde onderdelen voor de F-35 gevechtsvliegtuigen waarmee Gaza gebombardeerd wordt. Woorden zijn niet genoeg.

Maar wie daden pleegt wordt gearresteerd.

Ik ben een veelpleger. We zouden allemaal veelplegers moeten zijn.

Waarom zijn jullie zo stil?

Donderdagmiddag demonstreerde ik met een kleine groep op het Carnegieplein, voor het Vredespaleis. Mensen met Palestijnse vlaggen, protestborden, en foto’s van door Israël vermoorde journalisten en kinderen.

Terwijl we nog aan het verzamelen waren kwam er al een beveiliger op ons af. Op onvriendelijke toon maakte hij duidelijk dat hij wilde dat we weggingen. We stonden op privéterrein. We legden uit dat we een kennisgeving hadden gedaan en dat je ook op privéterrein mag demonstreren. Daarop kondigde hij aan de politie te bellen.

De politie kwam en sprak met de beveiliger en de organisator van de demonstratie. Die laatste kwam terug bij de groep met de boodschap dat we van de politie moesten verplaatsen naar de overkant van de weg. Reden: de beveiliging maakte zich zorgen over ‘onrust voor toeristen’.

Toeristen.

Demonstreren is een grondrecht. Demonstranten kiezen zelf de plaats en tijd waar ze willen demonstreren. De burgemeester mag een demonstratie beperken, maar alleen als dat noodzakelijk is en alleen op drie gronden: bescherming van de gezondheid, het belang van het verkeer, en het voorkomen van wanordelijkheden. 'Onrust voor toeristen' staat er niet bij.

Het is niet de eerste keer dat ik werd weggestuurd bij een demonstratie. Sterker nog, het gebeurt vaker wel dan niet. Den Haag presenteert zich graag als ‘Internationale Stad van Vrede en Recht’. Maar in de praktijk draait dat vooral om banen en de economie. Het versterken van het vestigingsklimaat. Het aantrekken van gave internationale conferenties. Een aanleiding voor een festival. Toen de VS medewerkers van het Strafhof sanctioneerde, bleef de gemeente stil. Toen ICC-medewerkers werden bespioneerd, bleef de gemeente stil. Vrede en recht is voor Den Haag vooral citybranding.

Aan de overkant van de weg las ik I Grant You Refuge voor, een gedicht van de prijswinnende Palestijnse schrijver Hiba Abu Nada. Een litanie over bescherming bieden - aan kinderen, aan moeders, aan vaders. Ze schreef het op 10 oktober 2023. Tien dagen later werd ze door een Israëlische luchtaanval op het huis van haar familie in Khan Younis gedood. Ze was 32.

Haar woorden over toevlucht mocht ik niet voorlezen voor de deur van het gebouw waar de rechtszaak wordt gevoerd over de genocide waarin ze vermoord werd. Omdat de beveiliging van het gebouw bezorgd was of de toeristen wel zorgeloos hun foto’s konden maken.

Het Vredespaleis is het decor voor een selfie.

Ook het demonstratierecht staat in Den Haag onder druk. Daarover schreef ik al vaker. Demonstraties worden beperkt, beëindigd, verboden, vaak zonder geldige reden. Amnesty International, het College voor de Rechten van de Mens en de Nationale ombudsman hebben er allemaal kritisch over gepubliceerd. De zogenaamde stad van vrede en recht staat bekend als een van de moeilijkste steden om je demonstratierecht uit te oefenen.

De politie heeft die dag zijn werk niet goed gedaan. Die had gewoon aan de beveiliger moeten uitleggen hoe het demonstratierecht werkt en dat wij het recht hebben om op die plek te staan. Maar zoals wel vaker, deden ze dat niet.

Wat er op het Carnegieplein gebeurde was dus niet nieuw. Het was wel een nieuw dieptepunt. Want het was dit keer niet de gemeente, niet de burgemeester, maar het Vredespaleis dat de politie inschakelde omdat het een vreedzame demonstratie voor de deur maar hinderlijk vond.

Voor de toeristen.

Beste lezer,

Op 4 mei liep ik in een lijn van vierentwintig mensen van het station naar de herdenking op het Lange Voorhout. Allemaal in het zwart, een lange rode doek over onze schouders. We liepen in stilte.

Het is een project van een Iraanse kunstenaar. De rode doek staat symbool voor de 168 kinderen die omkwamen toen Amerikaanse raketten hun basisschool in Minab troffen.

Tijdens de herdenking vormen we een rode lijn naast het publiek. Na afloop lopen we naar het ministerie van Buitenlandse Zaken, waar eerder die dag een encampment is opgezet voor de opvarenden van de Global Summud Flotilla die in internationale wateren worden aangevallen door het Israelische leger. We vormen onze rode lijn voor de ingang van het gebouw.

Later komt de politie ons namens de burgemeester wegsturen. Voor Haagse begrippen gaat het rustig. Voor de verandering wordt er niet gedreigd met geweld.

Ik help met het opruimen van tenten die ik niet zelf heb opgezet, worstel met tentdoeken en tentstokken. (Ik ben geen kampeerder.)

Als we klaar zijn horen we dat we onder verplichte politiebegeleiding naar het station moeten. Ik woon in Den Haag en moet de andere kant op dus ik neem afscheid van de groep.

Iemand vraagt me of ik veilig weg kan gaan. Ik werp een blik op de politie die bezig is onze groep richting het station te ‘begeleiden’. Ik antwoord dat het meestal wel goed gaat. Dat ik er braaf uitzie.

‘Ja. En jij bent wit.’

Meer voorjaar In Strijklicht

Een essay over vrijheid (longread)

3x Demonstreren In Strijklicht

Een gedicht

Tot de volgende brief!

Hetty

p.s. Zondag is het Moederdag. Niet voor iedereen een vrolijke feestdag. Mijn dichtbundel ‘Of weet je alles al’ is een troostrijk cadeau voor wie op die dag een moeder mist. Meer informatie vind je hier.

Stuur me een reactie

In de aanloop naar Bevrijdingsdag en mijn groeiende ongemak daarbij, typ ik het woord ‘vrijheid’ in bij een online woordenboek.

de vrijheid zelfst.naamw. (v.); uitspraak [’vrɛihɛit]; afbreekpatroon vrij·heid; verbuigingen vrijheden (meerv.).

toestand dat iemand/iets vrij is

Daarna zoek ik het woord ‘vrij’ op:

vrij bijv.naamw. Uitspraak:[vrɛi]

(van iets/iemand) niet beperkt in zijn of haar beweging, mogelijkheden, gebruik enz.

Vrijheid is volgens het woordenboek dus een toestand die gekenmerkt wordt door de afwezigheid van belemmeringen. Kan een mens dan ooit vrij zijn? Er zijn toch altijd beperkingen: een pijnlijke knie, geen geld voor een nieuwe jas, te weinig betaalbare woningen, zwaartekracht. Voor sommige mensen is de Belastingdienst een belemmering. Voor anderen het kapitalisme of de hond van de buren.

Wat vieren we dan precies op 5 mei?

Volgens de website van het Nationaal Comité 4 en 5 mei, dat de nationale dodenherdenking en bevrijdingsdag organiseert, vieren we ‘de bevrijding’ en ‘dat we in een open, vrije en democratische rechtsstaat leven’.

Het comité zegt veel mooie dingen over vrijheid maar een heldere definitie ontbreekt. Ze plaatsen vrijheid nadrukkelijk in de context van verbondenheid, de democratische rechtsstaat en verantwoordelijkheid. Voor het comité is vrijheid geen losstaand, individualistisch begrip, maar iets wat we samen dragen, wat we actief moeten beschermen via onze democratische instituties, en wat onlosmakelijk verbonden is met rechtvaardigheid en medemenselijkheid. Er is een publiekscampagne ‘om de actieve betrokkenheid bij 4 en 5 mei te vergroten: door mensen niet alleen bewust te maken, maar hen ook aan te sporen om zelf iets te doen voor onze vrijheid.’ Het motto van deze meerjarige campagne is:

‘Maak vrijheid GROOT’.

(Make Vrijheid Great Again?)

Los van mijn eerste associatie met een rode pet, is het een mooi motto. Maar hoe brengen we dat in de praktijk? Hoe maken we de vrijheid groot?

Voor het comité gaat dit over samen aan tafel zitten tijdens zogenoemde ‘vrijheidsmaaltijden’, feesten op bevrijdingsfestivals en de dialoog zoeken. Hierbij kiezen ze er nadrukkelijk voor een podium te geven aan ‘verbinders’ en ‘stemmen uit het brede midden’.

Waar het comité de nadruk legt op verbondenheid, komt uit het jaarlijkse Nationale Vrijheidsonderzoek onder de bevolking een ander beeld naar voren. Een groeiende meerderheid (67%) vat vrijheid heel pragmatisch op als: ‘iedereen mag doen en laten wat hij wil, zolang hij zich maar aan de wet houdt.’ Tegelijkertijd hecht men aanzienlijk minder belang aan de grondrechten die juist bedoeld zijn om minderheden of afwijkende meningen te beschermen. Tussen 2024 en 2026 daalde de steun voor de vrijheid om te demonstreren (van 76% naar 67%), de vrijheid van religie (van 80% naar 74%) en zelfs het verbod op discriminatie (van 86% naar 82%). Ook het belang dat men hecht aan de Nationale ombudsman is afgenomen (van 70% naar 59% ).

De Nederlander wil dus vooral zelf doen wat hij wil en heeft steeds minder geduld voor de uitingen of protesten van anderen.

**

Het demonstratierecht is een groot goed. Maar.

Volgens het bovengenoemde Vrijheidsonderzoek vindt maar liefst 71% van de Nederlanders dat demonstreren niet thuishoort op een herdenking.

Maar wat als je wilt demonstreren tegen de manier waarop de herdenking plaatsvindt?

Zoals het burgerinitiatief Nooit meer is NU, dat stelt dat herdenken betekenisloos is als we weigeren de verbinding met het heden te maken. Deze mensen vinden het ronduit hypocriet dat we stilstaan bij het verleden, maar tegelijkertijd zwijgen over de slachtoffers van de genocide in Gaza van dit moment. Vorig jaar keerden zij op de Dam zwijgend de rug toe aan toenmalig Kamervoorzitter Bosma, onder meer vanwege zijn openlijke omvolkingstheorieën. Dit jaar riepen ze medestanders op om in stilte een A4’tje met de tekst ‘Nooit meer is nu’ mee te nemen. Ze gaven aan de herdenking niet te willen verstoren en riepen daar dan ook op geen enkele manier toe op.

Toch lees ik op zondag 3 mei een grote kop in De Telegraaf:

‘Activisten grijpen Dodenherdenking op Dam aan voor protest om Gaza en Soedan: “Ze kennen geen schaamte”’. En: ‘Vrees voor verstoring van waardigheid’.

Dit jaar werden de demonstranten al voor de herdenking preventief gearresteerd. De NOS kopte op maandagavond: ‘Twee minuten stilte waardig verlopen, demonstranten weggehaald voor dodenherdenking’, waarmee ze suggereren dat het ‘weghalen’ (een eufemisme voor gewelddadig arresteren) van de demonstranten nodig was voor de waardigheid tijdens de twee minuten stilte.

Wat is er waardig aan het verhinderen van een rechtmatige, vreedzame demonstratie? Wat is er waardig aan de herdenking van een genocide uit het verleden als we op hetzelfde moment een andere genocide helpen uitvoeren?

Wie het waagt zich uit te spreken over deze hypocrisie krijgt te maken met tegenstand. Niet alleen op de Dam.

Dit werd pijnlijk duidelijk toen rapper Sef te horen kreeg dat hij niet langer welkom was als Ambassadeur van de Vrijheid. Hij was wel gevraagd, maar het comité kwam daarop terug. In de documentaire IJsland vertelt Sef wat hem werd gezegd: ‘We hebben een soort richting gekozen dit jaar om met artiesten te werken die een minder uitgesproken mening hebben over internationale conflicten.’ Sefs kritiek op de Israëlische genocide in Gaza paste blijkbaar niet bij een dag die in het teken staat van Nooit meer. ‘Eigenlijk zeggen ze: je mag wel je mening uiten, maar niet als het niet precies de mening is waarvan wij vinden dat die thuishoort op Bevrijdingsdag.’

De harmonieuze, saamhorige vrijheid die het comité voorstaat krijgt voor mij een steeds viezere bijsmaak.

Bevrijdingsdag is een typisch Nederlands, gezellig feestje met bier, muziek, foodtrucks en artiesten die rondvliegen in helikopters. En vooral geen ongemak. Lekker doen wat je wil zolang je je maar aan de wet houdt.

Maar wat als vrijheid schuurt?

Door krampachtig te focussen op stemmen uit het ‘brede midden’ en harmonieuze maaltijden, dempt het comité bewust de meer radicale of boze stemmen, vaak van degenen die juist onvrijheid ervaren.

De benauwende gezelligheid die als een plakkerige laag over de dag ligt maakt me misselijk.

**

Volgens het Nationale Vrijheidsonderzoek is bijna driekwart van de Nederlanders ‘gelukkig en tevreden’. Er is wel een grote kloof: mensen met een migratie-achtergrond ervaren op vrijwel alle vlakken minder vrijheid, terwijl 65-plussers de grootste vrijheid ervaren.

Ondanks de grote tevredenheid over de eigen vrijheid, voelen Nederlanders ook dat hun vrijheid onder druk staat. Bijna driekwart (72%) vindt dat vrijheid steeds minder vanzelfsprekend is en 68% is bang dat we vergeten hoe belangrijk het is.

Volgens het comité wordt onze vrijheid bedreigd door radicalisering, polarisatie, uitsluiting en onrecht. We kunnen haar beschermen door onze democratische instituties te verdedigen, de rechtsstaat te voeden en waakzaam te zijn.

Maar hier wringt het ook.

Want juist de instituties die we volgens het comité moeten versterken (de overheid, de rechtspraak, de politie) zijn voor sommige groepen in de samenleving helemaal geen beschermers van vrijheid, maar een bron van uitsluiting. Denk bijvoorbeeld aan het toeslagenschandaal, etnisch profileren, de aardbevingsschade, de opvang van vluchtelingen en toenemend politiegeweld tegen vreedzame demonstranten. Hier lijkt het comité in haar optimistische gezelligheid geen rekening mee te houden.

Ook de Nederlandse burger heeft weinig oog voor de mensen voor wie vrijheid niet vanzelfsprekend is. Die hecht meer waarde aan gehoorzaamheid aan de wet, wil af van ontregelende demonstraties, en heeft minder geduld voor grondrechten die afwijkende meningen, religies of protesten beschermen.

Dat merk ik dagelijks als ik zie met hoeveel gemak Nederlanders accepteren, soms zelf aanmoedigen, dat onze regering het internationaal recht niet naleeft, demonstratierecht wil inperken en tegen het advies van de Raad van State, Amnesty en zo ongeveer elke maatschappelijke en overheidsorganisatie in Nederland de ‘strengste asielwetten ooit’ wilde invoeren.

Een akelig gevoel bekruipt me.

De Nederlander als comfortabele burger die zich vooral druk maakt om zijn eigen afgebakende vrijheid. En een comité dat in beleidsplannen weliswaar spreekt over ‘gemeenschappelijke vrijheid’, maar in de praktijk vooral bezig is de orde te bewaken.

Beide verkiezen comfort boven schuring.

**

‘We vieren op 5 mei dat we vrij zijn van oorlog en we staan erbij stil dat dat elders in de wereld niet het geval is.’

Schrijft het Nationaal Comité 4 en 5 mei in zijn beleidsplan.

Vanuit een comfortabel leven in vrijheid kijken we naar de rest van de wereld. Oorlog en onvrijheid worden veilig buiten onze landsgrenzen geplaatst. Eventuele bedreigingen voor onze vrijheid worden uitsluitend benoemd in abstracte termen als radicalisering en polarisatie. De ‘pijnlijke kanten van de geschiedenis’ waar we volgens het comité oog voor moet hebben, liggen allemaal geruststellend in het verleden. Vandaag leven we in vrijheid. Oorlogen in het heden worden wel benoemd maar over de rol van Nederland hierin blijft het stil.

Ik herken het gevoel van vrijheid dat het Nationale Vrijheidsonderzoek beschrijft. Een deel van mij vindt het heerlijk om te kunnen doen wat ik wil en verder met rust gelaten te worden.

Maar ik realiseer me ook dat mijn vrijheid een privilege is. Onze manier van leven, onze rijkdom, onze overconsumptie kunnen alleen bestaan in een systeem waarin een groot deel van de wereld wordt uitgebuit ten gunste van een klein, rijk deel dat daarvan profiteert.

Ik zie geen enkele reden om die vrijheid te vieren op een festival of vrijheidsmaaltijd. Of om er een dialoog over te voeren waarin kritische stemmen geen plaats krijgen.
Dus blijf ik thuis. Ik trek de voordeur dicht, maak een haverlatte en zonder me af van de wereld. Schrijf er liever over.

Hoewel ik het comité hun selectieve kijk op vrijheid en oorlog kwalijk neem, kan ik hen niet verantwoordelijk houden voor het egoïsme waarmee de meesten van ons van onze vrijheid genieten. Die selectieve blik wordt ons immers met de paplepel ingegoten.

Als kind had ik een grote interesse in de Tweede Wereldoorlog. Ik had een versimpeld beeld van de oorlog, met duidelijke rollen voor ‘goed’ en ‘kwaad’. Naarmate ik ouder werd kwamen er nuances bij, maar pas recent leerde ik de oorlog in een breder perspectief te plaatsen. Onder andere dankzij journalist en historicus Chris de Ploeg, die in zijn trilogie De Grote Koloniale Oorlog laat zien dat de Tweede Wereldoorlog niet zozeer een botsing was tussen een goed Westen en een uniek kwaad fascisme, maar het moment waarop het geweld dat Europa al eeuwenlang in de koloniën uitoefende, terugsloeg op het continent zelf.⁠

De nazi’s lieten zich expliciet inspireren door eerdere westerse genocides: door de Duitse vernietigingsoorlog tegen de Herero en Nama in Namibië, door de Italiaanse concentratiekampen in Libië, en door de Amerikaanse uitroeiing van de oorspronkelijke bevolking. Genocides die Hitler tot voorbeeld nam voor zijn plannen om Oost-Europa te ontvolken en te koloniseren.⁠ ‘Het koloniale geweld en de genocides waren een inspiratiebron voor de georganiseerde moord op Europese joden door nazi-Duitsland’, vat De Ploeg het samen in zijn artikel op het online platform OneWorld.⁠ Fascisme is in zijn analyse geen breuk met de westerse beschaving maar de logische radicalisering ervan.

Dit is niet wat ik vroeger op school leerde. En hoewel we de geschiedenis niet kunnen veranderen, lijkt begrip en erkenning van onze rol daarin me wel een voorwaarde om op een goede manier in het heden te staan.
Om het verleden te herdenken.
Om vrijheid echt groot te maken.
Om geloofwaardig te kunnen zeggen: ‘Nooit meer is nu’.

**

‘Niemand is vrij totdat we allemaal vrij zijn’

Een zin die al klopte voordat ik hem helemaal begreep.

Hij is van burgerrechtenactivist Fannie Lou Hamer (1917-1977). Voor haar was dit geen gezellige tegeltjeswijsheid.

Zij was de jongste van twintig kinderen en werkte decennialang in armoede als pachter op de katoenvelden in Mississippi. Ze deed haar uitspraak ‘Nobody’s free until everybody’s free’ in 1971 in Washington tegenover een zaal vol overwegend witte, geprivilegieerde feministen. Ze confronteerde hen met het feit dat een systeem van uitsluiting iedereen beschadigt, ook degenen bovenaan de ladder. Je bent nooit echt vrij zolang je toelaat dat de rechten van een ander worden geschonden.

Het Nationaal Comité 4 en 5 mei schrijft in zijn beleidsplan dat onze vrijheid ‘als het ware gestold is’ in onze instituties. Voor Hamer was de overheid geen beschermer maar een onderdrukker. Het waren de politie van Mississippi, de plaatselijke rechtbanken en de Jim Crow-wetten die haar en haar gemeenschap dagelijks onderdrukten, juist op het moment dat ze zich op de wet probeerden te beroepen. Vrijheid was voor Hamer niet iets wat de staat haar aanreikte, maar waarvoor ze de staat moest bevechten.

Voor mensen die in Nederland te maken hebben met institutioneel racisme of destructief overheidsbeleid, is dat geen exotische gedachte uit een ander land en een andere tijd. Het is een dagelijkse realiteit.

Hamer wist ook dat vrijheid voor onderdrukten niet via harmonie en gezellige maaltijden verkregen wordt, maar door botsing. Haar verzet was een aaneenschakeling van ontregelende acties. Toen zij zich in 1962 wilde registreren als kiezer, reageerde het systeem met ontslag, uithuiszetting en zware politiemishandelingen. Ze richtte een politieke partij op en eiste namens die partij een plek op tijdens de Democratische Conventie in Atlantic City. Ze beschreef daar in de live-uitzending op nationale televisie hoe ze in een gevangenis in Mississippi halfdood was geslagen omdat ze andere zwarte Amerikanen had geholpen zich als kiezer te registreren. President Johnson belegde halsoverkop een persconferentie om zo de uitzending te onderbreken, maar de netwerken zonden haar getuigenis ‘s avonds alsnog uit.

Hamer zou de huidige ontwikkelingen in Nederland met argusogen bekijken: een land waar de steun voor het demonstratierecht onder burgers afneemt omdat ze niet in de file willen staan en vinden dat demonstreren niet past bij een herdenking. Maar protest is bedoeld om te verstoren. Het is het enige middel dat overblijft als instituties niet luisteren.

Maar het sterkste wat we kunnen leren van Hamers uitspraak is dat een systeem dat ongelijkheid in stand houdt, iedereen onvrij maakt. Ook de onderdrukkers. De witte plantagehouder is volgens Hamer net zo verziekt als het systeem dat hem die positie geeft. En de witte feminist die in een zaal in Washington naar haar zat te luisteren, is ook niet werkelijk vrij zolang zij haar vrijheid over de ruggen van Hamer en miljoenen anderen heeft opgebouwd.

Zolang Nederlanders met een migratieachtergrond dagelijks discriminatie ervaren, zolang vluchtelingen hier geen fatsoenlijke opvang krijgen, zolang mijn welvaart gebouwd is op de uitbuiting van Bangladese arbeiders die mijn kleding naaien, op de Congolese mijnwerkers die het kobalt delven voor de laptop waarop ik dit essay schrijf, zolang we wapens kopen die het predikaat battle tested dragen omdat ze getest zijn op Palestijnen, zijn wij niet vrij. Niet uit medelijden. Maar omdat een systeem dat anderen hun vrijheid afpakt, iedereen verziekt, ook ons.

**

In de nacht van 3 op 4 mei werd op het monument op de Dam met rode verf groot het woord ‘genocide’ geschreven. Politici van links tot rechts haastten zich om hun afschuw uit te spreken.

Ook premier Jetten, die trots selfies maakte tijdens de Rode Lijn, maar die sinds hij premier is nog geen enkele keer het genocidale geweld van Israël serieus heeft veroordeeld, laat staan sancties oplegde, plaatste een verontwaardigde tweet.

Dat deed hij niet toen het Israëlische leger in internationale wateren met geweld activisten van de flotilla ontvoerde en mishandelde. Twee Nederlandse bemanningsleden kwamen zondagavond met zichtbare verwondingen aan op Schiphol. Een Braziliaanse en Spaanse activist zitten nog vast.

De Telegraaf schrijft op maandag over de ‘bekladding’ van het monument op de Dam. Over de boze reacties. Over de schoonmakers die in een ‘race tegen de klok’ moeten zorgen dat er ‘s avonds tijdens de Nationale Herdenking geen sporen meer te zien zijn.

De reactie van geschiedkundige Nadia Bouras haalde De Telegraaf niet:

‘Het zou van moed en realiteitszin hebben getuigd als de nationale herdenking was doorgegaan met een ‘besmeurd’ monument, als tastbare herinnering aan de belofte die politici stelselmatig naast zich neerleggen.’

Dat mensen zo verontwaardigd zijn over de bekladding van het monument is niet alleen pijnlijk omdat ze zo oorverdovend stil zijn over genocide. Maar ook vanwege het verhaal van het monument: op de achterkant ervan staat een gedicht van Adriaan Roland Holst dat een ander verhaal vertelt over bevrijding:

‘Maar geest brak wet en stelde op de geslagen bres de mens’.

De activisten met de rode verf deden precies wat het gedicht bezingt. Het is een ode aan wie de wet van de onderdrukker durft te doorbreken.

Toen ik lang geleden als consultant werkte, stond ik vaak in de file. Soms wel vier of vijf uur per dag. Onderweg van en naar werk dat best leuk was, maar waarvan ik zelden het gevoel had dat het er echt toe deed.

Zaterdag sta ik weer kort in de file, maar nu met een grote glimlach. Dat kwam omdat we deze file zelf veroorzaakt hadden. Het was zojuist gelukt om de A12 te blokkeren ter hoogte van De Meern. Ik heb nog nooit met zoveel plezier in de file gestaan.

Ik sta zelf niet op de A12 maar rij met een groep op een binnenweg op zoek naar een plek waar we alsnog de weg op kunnen. Vlak daarvoor zijn we, onderweg naar de afgesproken plek, klemgereden door vijf motoragenten. Midden op een kruispunt van een provinciale weg. Een agent vroeg onze chauffeur om id en kentekenbewijs en liep weg. Het duurde lang. Ik keek opzij en zag een motoragent met een boze baard bij de passagiersdeur staan. Het was duidelijk niet de bedoeling dat we zouden uitstappen.

De agent kwam terug: ‘Ik begrijp dat jullie hebben aangegeven dat jullie willen demonstreren.’ Dat had onze chauffeur helemaal niet gezegd. Hij kreeg toch een kopie van de Wom-brief waarin de burgemeester van Utrecht de blokkade verbiedt. Toen mochten we doorrijden. De motoragenten reden nog honderden meters achter ons aan.

We parkeren ons busje vlakbij een parallelweg naast de blokkade en stappen uit. Een groep demonstranten is daar al omsingeld. Agenten met getrokken wapenstokken maken aan omstanders duidelijk dat we niet dichterbij mogen komen. Ze slaan dreigend met hun wapenstokken op de binnenkant van hun handen. Eentje draait hem rond zoals een majorette haar baton ronddraait tijdens een optocht.

Ik voel me niet op mijn gemak. Veel van de omstanders zijn niet van de supportdemo en kijken boos. Vijandig publiek. Verderop zie ik mensen met een vlag die wel bij ons horen maar ik weet niet hoe groot beide groepen zijn. Een paar jaar geleden maakte ik me geen zorgen om boze omstanders, maar na een paar vervelende ervaringen met agressie en geweld ben ik voorzichtiger.

Een kleine schreeuwende agent geeft opdracht aan alle omstanders om enkele meters te verplaatsen. Iedereen komt braaf in beweging maar het gaat hem niet snel genoeg. Hij roept dat we gewaarschuwd zijn en dat hij ons ook ‘een handje kan helpen’. Weer meteen dreigen met geweld. Ik kan niet eens sneller doorlopen omdat er voor me nog mensen stilstaan.

Even later zitten we op het gras van het talud. We zijn met een aardige groep supporters en ik ontspan een beetje. Ik zing en applaudisseer voor de rebellen die in de bus geladen worden, gearresteerd bij hun poging om de demonstratieplek te bereiken.

Verderop staat het vijandig publiek, ook op de plaats waar wij net weggestuurd zijn. Ze roepen dingen. Of we zelf doorhebben hoe zielig we zijn. Of we achterlijk zijn. Niet beters te doen hebben. Dat de arrestantenbussen op diesel rijden. Dat het belachelijk is. En waarschijnlijk ook dat we een baan moeten zoeken maar ik heb niet zo goed geluisterd.

Een man valt me in het bijzonder op. Een vader in trainingsbroek, hoodie en petje met een zoontje van een jaar of acht. Hij wijst naar de mensen in de arrestantenbus en draait met zijn vinger rondjes naast zijn slaap. Het jongetje kijkt naar papa en steekt dan zijn middelvinger op naar de mensen in de bus. Die sturen een hartje terug.

Als de laatste arrestantenbus wegrijdt, vertrekken wij ook. We steken een weg over waar automobilisten hun raampjes openen om validistische scheldwoorden te roepen. We lopen vlak langs vijandig publiek dat aan weerszijden op de stoep en het fietspad staat. Ze roepen dat we er niet uitzien in onze tweedehands kleren. Dat we niets bereiken met deze actie. En nog een paar validistische scheldwoorden. Gelukkig blijft het bij woorden.

Thuis zie ik op social media dat er harde klappen zijn uitgedeeld door politieagenten, ook op de parallelweg waar ik was. Mensen worden met pols- en neusklemmen verwijderd. Een jonge vrouw raakt buiten bewustzijn. Een arrestantenbus staat zo lang in de zon dat mensen onwel worden terwijl niemand naar buiten mag. Politieagenten staan er grijnzend omheen.

In het NOS-journaal komt één demonstrant heel kort aan het woord over het doel van de actie. Daarna drie boze automobilisten. Een oudere vrouw die een dagje uit in het water zag vallen. Een man die over ons heen had willen rijden. De vele mensen die de actie wel steunen komen niet aan bod.

Alle gearresteerde demonstranten werden naar een station in de buurt gebracht en vrijgelaten. Behalve de zes chauffeurs die de wegblokkade gestart zijn door met hun auto’s het verkeer op de weg tot stilstand te brengen. Die worden nog vastgehouden.

Deze mensen zijn keihard nodig. Ze zorgen ervoor dat wij veilig de weg op kunnen. Een paar jaar geleden sloot de politie de weg nog voor ons af bij de A12-blokkades in Den Haag. Daar zijn ze mee gestopt. Sindsdien moeten we dit zelf doen.

De politie in Den Haag faciliteert haast geen demonstraties meer, hoewel dat hun wettelijke taak is. Ze zijn vooral bezig demonstraties te voorkomen, te beperken en te frustreren. Niet alleen demonstraties waarbij een weg geblokkeerd wordt. Ook bij demonstraties voor de Tweede Kamer, de Eerste Kamer, aan de Bezuidenhoutseweg, op het Malieveld, voor ambassades, worden we tegengehouden, verplaatst, weggestuurd of gearresteerd. Vaak met grof geweld.

Vorige week werd er in Loosdrecht een paar dagen achter elkaar actie gevoerd tegen een noodopvang voor asielzoekers. Daarbij werd de politie bekogeld met zwaar vuurwerk en stenen. Een paar dagen later besloot de gemeente Wijdemeren dat er veel minder mensen opgevangen worden. Waarnemend burgemeester Mark Verheijen (VVD) heeft ‘begrip voor de zorgen die leven bij mensen in het dorp’. De demonstraties hebben hem ‘aan het denken gezet’.

Als de eisen van deze gewelddadige hooligans ingewilligd worden, lijkt me dat onze vreedzame demonstratie minstens dezelfde reactie verdient. De klimaatcrisis is een urgent probleem waarover grote wetenschappelijke consensus bestaat maar die door de politiek gewoonweg genegeerd wordt. Terwijl politici over elkaar heen buitelen om de niet-bestaande migratiecrisis streng aan te pakken.

Worden wij met onze vreedzame demonstratie ook beloond? Worden politici aan het denken gezet en gaan ze eindelijk fossiele subsidies afschaffen? Niet als het aan de minister van IenW ligt. Karremans (VVD) laat weten ‘echt 0,0 begrip’ te hebben voor de actie. De VVD is niet toevallig de partij die de fossiele industrie al jaren uit de wind houdt. VVD-minister Hermans (Klimaat en Groene Groei) herstelde vorig jaar de eerder afgeschafte fossiele subsidies in ere en betaalde dat uit haar eigen Klimaatfonds.

Dat is allemaal legaal.

Op het moment dat ik dit schrijf zitten de chauffeurs die de weg blokkeerden al twee dagen en nachten in een politiecel. Ze zijn niet veroordeeld. Niet gevaarlijk. Niet voortvluchtig. Wel opgesloten. Voor een vreedzame, aangekondigde actie tegen fossiele subsidies in een brandende wereld.

Op mijn trouwdag, op een steenworp afstand van het sjieke hotel Des Indes waar ik vijftien jaar geleden zat te high tea-en met mijn kersverse echtgenoot, sta ik met een protestbordje voor de achteringang van de Eerste Kamer. Ik demonstreer tegen de asielwetten van Faber. Een week eerder was het debat. Vandaag wordt erover gestemd.

Ik sta in mijn eentje bij de ingang van het plein. Aan de overkant van de weg staat een grotere groep demonstranten.

Er komt een agent op me af.

Hij vraagt of ik bij de demonstratie hoor. Die is goedgekeurd door de burgemeester. Dan moet ik aan de overkant gaan staan. Op de aangewezen plek. Of, als ik een eenmansdemonstratie ben, dan moet hij ‘even de lijn volgen’ om te zien of ik hier mag blijven staan, en waarschijnlijk moet ik dan ook verplaatsen en gaan ze kijken of ze me daar een handje bij moeten helpen.

Een handje helpen. Eufemistische politietaal voor geweld gebruiken.

Ik zeg dat ik al was afgehaakt bij het woord ‘goedgekeurd’. Dat een demonstratie niet goedgekeurd hoeft te worden.

Jawel, zegt hij, dat doet de burgemeester.

Nee, zeg ik, niet volgens het demonstratierecht.

De agent vindt dat ik naar de overkant moet. Hij gooit het over een andere boeg. Hij zegt dat ik hier niet mag staan, ‘want dit is eigen terrein’. Volgens mij sta ik nog niet eens op het terrein van de Eerste Kamer, maar waar de erfgrens precies loopt weet ik niet. Dus ik zeg dat je volgens het demonstratierecht ook op eigen terrein mag demonstreren, en dat hij me alleen weg mag sturen als de burgemeester een beperking heeft opgelegd die voldoet aan de toets van het demonstratierecht.

Hij zegt dat hij geen discussie met me wil aangaan. Ik moet nu kiezen: hoor ik bij die groep aan de overkant of ben ik een eenmansdemo?

Ik twijfel.

De demonstratie is georganiseerd door heel veel organisaties samen, maar bij welke hoor ik? En ben ik verplicht dat te zeggen? Als ik een eenmansdemo ben, zegt hij, dan moet hij mijn legitimatie zien.

Waar is Trees als je haar nodig hebt, denk ik, die weet wel wat je tegen zo’n snotneus moet zeggen.

Vanuit mijn ooghoek zie ik dat een tweede agent schuin achter me komt staan.

Ik wil mijn legitimatie niet laten zien. Ik vraag waarom dat moet, ik mag toch ook anoniem demonstreren? Nee, zegt hij, want het demonstratierecht geldt niet voor eenmansdemonstraties.

Nu heeft hij opeens wel verstand van het demonstratierecht.

Het klopt dat een eenmansactie niet valt onder de Wet openbare manifestaties. Maar het vorderen van een ID heeft daar niets mee te maken. De politie mag alleen om een ID vragen als daar een geldige reden voor is. En vreedzaam demonstreren is nooit een geldige reden voor een ID-controle. Een eenmansprotest valt onder de vrijheid van meningsuiting. Ik hoef me niet te melden en ik mag zelf bepalen waar ik wil staan.

Ik weet dat ik gelijk heb. Maar hij heeft het geweldsmonopolie. En in Den Haag wint die laatste altijd.

Met veel tegenzin en woede loop ik naar de overkant. Ik wilde dat ik een held was. Dan was ik blijven staan. Dan had ik stoer op de grond gespuugd en gezegd: ik heb het recht om hier te staan, snotneus!

Maar ik weet hoe dat afloopt.

Ik kijk toe hoe een andere demonstrant, die net als ik in zijn eentje vreedzaam bij de ingang staat, door dezelfde agent hardhandig wordt weggesleept naar een verderop geparkeerd busje waar hij wordt gearresteerd en afgevoerd.

Na afloop van de demonstratie loop ik boos naar huis. Ik loop boos langs Des Indes waar ik vijftien jaar geleden in een champagnekleurig jurkje op het balkon stond. Waar in de Tweede Wereldoorlog de nazi’s hun hoofdkwartier hadden en waar ook Joodse onderduikers verstopt zaten die op de vlucht waren voor het regime.

Thuis zie ik dat de asielwetten zijn weggestemd. Niet omdat ze onmenselijk of onuitvoerbaar zijn. Omdat de PVV ze niet streng genoeg vond.

Wat doe je als je regering het internationaal recht schendt. Het genocideverdrag niet naleeft. Een genocide ondersteunt. Omdat het een ‘bondgenoot’ betreft, volgens mevrouw Maes van de VVD.

Wat doe je dan?

Je organiseert honderdvijftien sit-ins voor het ministerie van Buitenlandse Zaken. Je loopt drie keer mee met de Rode Lijn. Je gaat demonstreren voor het parlement, voor ambassades, op stations. Je schrijft. Je tekent. Je spreekt. Je mailt.

Er gebeurt niets.

Dan voert Israël de doodstraf in voor Palestijnen. Onze zogenaamde bondgenoten in de Knesset lopen met speldjes met een strop op hun revers. Ontkurken champagne.

Er gebeurt niets.

Je gaat demonstreren voor de Israëlische ambassade, waar je onder dreiging met geweld door de politie wordt verplaatst. Terwijl je het recht hebt daar te staan.

Er gebeurt niets.

Je gaat, voor de zoveelste keer, demonstreren bij de Tweede Kamer. Twee keer in dezelfde week. Je wordt vrijwel meteen weggestuurd door de politie. Nog voor één volksvertegenwoordiger je heeft gezien of gehoord. Terwijl je het recht hebt daar te staan.

Er gebeurt niets.

Je gaat dan maar demonstreren in de Tweede Kamer zelf. Op de publieke tribune. Ook dat wordt gewoon beschermd door het demonstratierecht. Je wordt weggesleept door bewakers en politie. Maar dit keer hebben ze je in elk geval gehoord. De reactie: Kamervoorzitter Van Campen gaat aangifte doen wegens verstoring van de openbare vergadering en lokaalvredebreuk. Dit is meteen ook de enige reactie. Alle moties die worden ingediend om Israël te stoppen worden door het kabinet ontraden.

Er gebeurt niets.

Je loopt een mars van de Dam naar het Museumplein. Voorop lopen geblinddoekte en geboeide gevangenen met een galg. Op andere marsen valt het wel eens even stil, of zijn er meerdere groepen die scanderen. Niet hier. De hele mars lang, anderhalf uur, roept de hele groep hetzelfde. Luid en duidelijk. Iedereen langs de route weet waar wij voor lopen.

De reacties zijn wisselend, zoals altijd. Sommige mensen stappen in en sluiten aan. Sommige mensen schudden afkeurend hun hoofd, steken een middelvinger op, maken kotsbewegingen vlak voor je neus. Je bent het gewend. Van deze mensen verwacht je niets.

Het meest boos en verdrietig word je van de grootste groep. De mensen die je gapend aankijken. Verbaasd. Nieuwsgierig. Een beetje lacherig. En weer doorlopen. Mensen die weten wat er aan de hand is en gewoon doorgaan met hun dag. Nog nooit de straat op zijn gegaan. Nog nooit een petitie hebben getekend, een brief geschreven, iets georganiseerd, voor of achter de schermen.

Er gebeurt niets.

Vanochtend werd de actie op de publiekstribune besproken bij WNL. Er is verontwaardiging. Niet over de doodsstraf. Maar omdat Markuszower zo geschrokken zou zijn. Dezelfde Markuszower die in 2024 geen minister mocht worden vanwege zijn vermoedelijke banden met de Mossad.

Binnenkort worden er Palestijnen opgehangen. Door een land dat de VVD nog steeds een bondgenoot noemt. Dat van de SGP onvoorwaardelijke steun krijgt omdat dat een bijbelse opdracht zou zijn. Er worden onschuldige mensen opgehangen en Nederland is medeplichtig. Nederland zwijgt. Kijkt weg. Het is een grof schandaal en ik begrijp mijn eigen land niet meer.

Er gebeurt niets.

Ik kan het niet aanzien. Hoe mensen op terrasjes, in winkelstraten, op sportvelden. Hoe alles gewoon doorgaat. Alsof er niets aan de hand is.

Er gebeurt niets. Omdat wij niets doen.

Gister stond ik voor de Eerste Kamer met een gedicht. Home van Warsan Shire, in de Nederlandse vertaling van Radna Fabias. Een gedicht over waarom mensen vluchten. Ik wilde het voorlezen op de plek waar op dat moment werd gedebatteerd over wetten die een bestaan zonder papieren strafbaar maken.

‘Niemand verlaat zijn thuis tenzij thuis de bek van een haai is.’

We waren met een flinke groep. Vluchtelingen uit azc’s, activisten, bezorgde burgers. Er werden toespraken gehouden. Sterke teksten over waarom we er stonden, waarom deze wetten onmenselijk zijn. Wetten waarover de Raad van State, de Nationale Ombudsman, de Kinderombudsman, kerken, advocaten en ruim 117.000 petitie-ondertekenaars zeggen: niet doen. De kritiek is zo overweldigend dat ik voor het eerst een protestbordje met voetnoten had gemaakt, om de nog twijfelende senatoren te overtuigen met de feiten.

Al bij aankomst op de locatie ontstond er discussie. Een man die bij de Eerste Kamer hoorde - geen beveiliger, vermoedelijk een portier - wees ons erop dat het plein voor de ingang privéterrein is. Dat klopt. Maar het uitgangspunt in het demonstratierecht is dat demonstranten zelf kiezen waar ze demonstreren. Dat mag ook op privéterrein. Je zou denken dat iemand die voor de Eerste Kamer werkt, onderdeel van de democratie, onderdeel van de rechtsstaat, dat zou weten.

Na de toespraken is het mijn beurt. Ik haal het gedicht uit mijn tas, zet mijn leesbril op, pak de megafoon. Terwijl ik het gedicht introduceer, voel ik een harde duw in mijn rug. Onbekende mannenhanden duwen me weg van de plek waar ik grondrechtelijk mag staan.

Ik lees door.

‘Je rent pas naar de grens als je de hele stad ook ziet rennen.’

Terwijl ik de eerste regels van het gedicht lees, blijven de handen duwen in mijn rug. Het zijn niet alleen de handen van die ene agent. Het zijn ook de handen van de burgemeester, de minister van Justitie, premier Jetten, de rechtse meerderheid die zich niets aantrekt van grondrechten. Niet die van demonstranten, niet die van vluchtelingen.

‘Niemand zet zijn kinderen in een boot, tenzij het water veiliger is dan het land.’

Het is al de vierde keer deze maand dat ik dit meemaak. Bij de Israëlische ambassade werden we honderd meter verderop gezet. Bij de Tweede Kamer werden we tot twee keer toe weggestuurd. Telkens kort na aanvang van het protest. Telkens met de dreiging van geweld. En nooit met een duidelijke, geldige reden.

Toch werden we hardhandig weggeduwd. Middenin een gedicht.

‘Niemand zou zijn thuis verlaten tot thuis een stem in je oor is die zegt – vertrek, ren, nu. Ik herken mezelf niet meer.’

Ik stond gister voor de Eerste Kamer met een gedicht in mijn handen en onbekende mannenhanden in mijn rug. Ik heb geen enkele senator gezien.

Voor een uitgebreid verslag met foto’s van de demonstratie, de toespraken en de voordracht van het gedicht lees het beeldverslag op Doorbraak.

Er worden regelmatig stigmatiserende opmerkingen gemaakt over activisten. We zijn werkschuw tuig, uitkeringstrekkers. Dat is natuurlijk flauwekul, maar op sommige dagen denk ik wel eens dat demonstreren een fulltime baan zou kunnen zijn.

Zoals gisteren.

In de ochtend schrijf ik een stukje over een demonstratie in Den Haag die, zoals altijd, zonder duidelijke reden meteen door de politie verplaatst en daarna beëindigd werd. Tijdens de lunch ga ik naar de sit-in bij de ingang van het ministerie van Buitenlandse Zaken, in protest tegen de Nederlandse medeplichtigheid aan oorlogsmisdaden in Gaza en Libanon en voor naleving van het internationaal recht.

Aansluitend heb ik een gesprek (als het een baan was zou het een 'meeting' heten) over demonstratierecht en politiegeweld. In de middag werk ik aan een website en doe ik wat administratieve ondersteuning voor een activist wiens mensenrechten geschonden worden in het buitenland.

Om 18 uur ben ik op het Centraal Station in Den Haag bij de wekelijkse sit-in die weer hervat is. Een ProRail-medewerker spreekt ons aan. Hij heeft geen bezwaar. Vreedzaam demonstreren mag ook in een stationshal; het is een grondrecht, geen gunst. We zitten op de grond. We klappen en chanten. Het roept reacties op. Een oude vrouw steekt haar geringde middelvinger op. Een jongen filmt ons langere tijd van dichtbij op een intimiderende manier. Een witte man in een pak zegt dat we niet zo moeten gillen en beklaagt zich bij een ProRail-medewerker. Een andere witte man reageert boos. Nog een middelvinger. Onze groep groeit. Een voorbijganger maakt een hartje met zijn handen. Andere voorbijgangers maken een peace-teken met twee opgestoken vingers. Een agent vraagt wat we doen en wil een ID zien.

Om 19 uur eindigt de sit-in en ga ik door naar de Tweede Kamer voor een noodprotest vanwege de hervatte bombardementen op Gaza en Libanon. De politie wil het vreedzame protest direct beëindigen. De demonstrant met de megafoon zegt dapper dat we het recht hebben om daar te staan en te protesteren 'within sight and sound' van ons parlement. De politie escaleert en binnen een paar minuten stroomt het plein vol met ME'ers. Er wordt omgeroepen dat we moeten vertrekken en dat we anders 'geholpen' zullen worden. Onder een overweldigende politiebegeleiding verlaten we het plein.

Ik ga naar huis om te eten, de rest van de groep loopt naar de plek die door de politie is aangewezen als alternatieve demonstratielocatie. Thuis hoor ik dat er mensen gearresteerd zijn. Ik zie nare beelden van een arrestatie waarop iemand als een dier door agenten wordt afgevoerd.

Voor ik ga slapen probeer ik wat te ontspannen, maar in bed lig ik nog lang wakker. Ik ben boos over de repressieve manier waarop Den Haag omgaat met demonstraties. Ik krijg de beelden van politiegeweld niet uit mijn hoofd.

Als dit een baan was, zou het by far het meest zinvolle en maatschappelijk relevante werk zijn dat ik ooit heb gedaan. Ik weet niet hoe lang ik het zou volhouden.

Tien demonstranten op hun knieën voor de publieksingang van de Tweede Kamer. Handen vastgebonden op hun rug. Een strop rond hun nek. Een stille performance om de Nederlandse regering op te roepen zich uit te spreken tegen de Israëlische doodstrafwet.

Op 30 maart stemde de Knesset voor de Death Penalty for Terrorists Law: een wet die doodstraf door ophanging voorschrijft voor 'terrorisme-gerelateerde' misdrijven. De wet is zo geformuleerd dat ze in de praktijk uitsluitend op Palestijnen van toepassing is. Israëls definitie van terrorisme is ruim; het militaire rechtssysteem op de Westelijke Jordaanoever veroordeelt routinematig ook kinderen en jongeren. De VN-mensenrechtenchef noemt de toepassing van de wet een oorlogsmisdaad.

Wij wilden de betekenis van deze wet zichtbaar maken op de plek waar onze eigen volksvertegenwoordigers zitten.

Al snel kwam de politie.

We kregen te horen dat we hier niet mochten demonstreren. Reden: op deze locatie geldt voor demonstraties een maximum van vijf personen. De gemeente Den Haag hanteert in haar demonstratiebeleid vaste maxima voor een aantal locaties: bij de Tweede Kamer 5 personen, op andere plekken 10, 30 of 100. In de praktijk worden die maxima gepresenteerd als harde regels.

Maar zo werkt het demonstratierecht niet.

Het recht op demonstratie is vastgelegd in artikel 9 van de Grondwet en artikel 11 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Een burgemeester mag beperkingen opleggen, maar alleen als die voldoen aan een strenge toets. Die vereist een concrete, individuele beoordeling per demonstratie: is er een concreet veiligheidsrisico en zo ja, is de beperking proportioneel?

Een vaste locatieregel van maximaal 5 personen is een standaardbeperking. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens is daar helder over: generieke beperkingen die niet per geval worden beoordeeld zijn in principe disproportioneel. De overheid heeft juist een positieve verplichting om demonstraties te faciliteren. Ook op lastige locaties. Ook als het ongemakkelijk is.

We moesten vertrekken.

Vormen tien mensen die zwijgend op hun knieën zitten een bedreiging voor de openbare orde? Of vormen ze vooral een beeld dat sommige mensen liever niet zien?

Gister deed ik mee aan een demonstratie tegenover de Israëlische ambassade in Den Haag. Ik wilde op deze plek, voor de Israëlische ambassade, een gedicht voordragen van de Palestijnse dichter Rafeef Ziadah. Om 14 uur verzamelden enkele tientallen demonstranten tegenover de ambassade.

(Intermezzo over demonstratierecht:)
In tegenstelling tot wat veel mensen denken, heb je geen vergunning of toestemming nodig om te demonstreren. De burgemeester mag een demonstratie alleen beperken als dat strikt noodzakelijk is en moet daarbij kiezen voor de minst ingrijpende maatregel. Demonstranten kiezen zelf waar ze willen demonstreren. Ze hebben daarbij het recht om 'within sight and sound' van het doel van de demonstratie te staan.
(Einde intermezzo)

De demonstratie van gister was aangemeld. Er was vooraf overleg geweest met de politie. Ook over de locatie: tegenover de Israëlische ambassade. Ter plekke werden we echter door de politie, op last van de burgemeester, gesommeerd om 100 meter verderop te gaan staan. Op een kruispunt. Ver weg van de ambassade.

De organisatoren hebben aanvankelijk geweigerd. Ze lieten de e-mail zien waarin de locatie was afgesproken: tegenover de Israëlische ambassade. Daar had de politie geen boodschap aan. De reactie was dat als we zouden blijven, er snel versterking zou komen.

Wie vaker demonstreert in Den Haag weet wat dat betekent: de demonstratie wordt beëindigd, er wordt gedreigd met geweld en uiteindelijk word je met geweld verplaatst of gearresteerd.

De burgemeester van Den Haag heeft niet zoveel op met het demonstratierecht. Uit onderzoek van onder meer Amnesty, FTM en de Ombudsman blijkt dat Den Haag een van de moeilijkste steden is om te demonstreren.

Wat ons gister overkwam is dan ook geen incident. Het is een patroon: demonstranten krijgen in Den Haag structureel te maken met locatiewijzigingen, beperkingen en intimidatie op de dag zelf, ondanks vooraf gemaakte afspraken. Het demonstratierecht wordt met voeten getreden.

We wilden gister blijven demonstreren. Dus zijn we met tegenzin 100 meter verderop gaan staan. Voor de parkeergarage van het World Forum en tegenover het gebouw van Eurojust.

Daar heb ik het gedicht voorgedragen van Rafeef Ziadah: 'We Teach Life, Sir'.

‘Today, my body was a TV’d massacre that had to fit into sound-bites and word limits filled enough with statistics to counter measured response.’

Ik las het gedicht op een kruispunt voor de parkeergarage van het World Forum.
Tegenover het gebouw van Eurojust.
Op een plek die niets met onze demonstratie te maken had.
Niet tegenover de Israëlische ambassade.
Niet within sight and sound van ons doel.

‘And I recount, I recount a hundred dead, two hundred dead, a thousand dead.
Is anyone out there?
Will anyone listen?’

i.

Vraagsteller 1: Maar wie laat de taart dan staan?

Antwoorder: Nou ja, dat weet je al.

V1: Wie laat de taart dan staan?

A: Dit is precies het punt.

Er wordt heel vaak gewoon gedaan

alsof dit zomaar een autonoom proces is

wat allemaal vanzelf gaat. En waar je helemaal geen

verantwoordelijkheid of grip op hoeft te hebben.

En dat een verjaardag gewoon zomaar iets is.

En dat is helemaal niet het geval.

V1: Maar wie laat de taart dan staan?

A: We zijn hier op een verjaardagsfeest.

En ik vind het een prachtig feest.

Ik vind dat we een prachtige verjaardag hebben met z'n allen.

Natuurlijk is dat een enorm spectrum.

En kun je dat niet heel exact definiëren.

En mogen mensen dat ook grotendeels zelf definiëren.

Dat ben ik in die zin met je eens.

Maar het is niet zo dat het gewoon maar willekeurig is.

ii.

A: Het gaat gewoon over verjaardagen en het gaat over de verjaardagscultuur.

En als je jarig bent

dan ben je jarig.

Vraagsteller 2: Maar waarom moet het woord er dan bij?

Waarom is dat bijvoeglijk naamwoord dan belangrijk?

Dan kun je ook gewoon spreken over

jarigen.

A: Prima, de jarige bevolking.

V2: Maar in uw toespraak en uitnodiging spreekt u over uitgenodigde jarigen. Dat is niet per ongeluk.

A: Wat ik daarmee bedoel is gewoon de mensen die op het verjaardagsfeest zijn.

V2: Nee, maar mijn vraag aan u is

als u dat bedoelt

waarom staat dat woord daar dan?

A: Ik bedoel gewoon te duiden van de mensen die op het verjaardagsfeest zijn.

V2: Dat woord staat er niet voor niets.

A: U zegt toch net zelf ook dat u zegt

ik ben een jarige.

V2: Nee, maar dat is mijn vraag niet.

Mijn vraag is

waarom is het woord uitgenodigd gebruikt?

A: Omdat ik heb willen duiden dat de jarige bevolking

die op het verjaardagsfeest is

V2: Nee, mijn vraag is

waarom staat in het schrijven dat u aan de taart richt

de toespraak die u daarover publiekelijk maakt

daarin staat het woord uitgenodigd.

En ik vraag me al de hele dag af

Wat betekent het?

Wie is het?

Wie is het niet?

Ben ik het?

naar Gouke Moes bij Pauw & De Wit, 11 maart 2026

Gisteren was ik bij de rechtbank in Den Haag. De Partij voor de Dieren sleepte burgemeester Van Zanen voor de rechter, omdat hij in 2024 een demonstratie tegen de verkoop van kangoeroeleer beperkte van twintig naar tien deelnemers. Reden: de locatie lag in het zogenoemde 'kernwinkelgebied'.

De bezwaarcommissie van de gemeente had al geoordeeld dat Van Zanen niet had aangetoond waarom die beperking nodig was. Maar het werd pas echt pijnlijk toen de advocaat van de gemeente bij de rechter moest uitleggen hoe dat aantal van tien tot stand was gekomen. Het antwoord: dat is 'in overleg met de politie vastgelegd in het lokale demonstratiebeleid.' Cijfers of stukken die de beperking onderbouwden? Die kon ze niet overleggen.

Dat is precies het probleem.

De Wet openbare manifestaties werkt zo: demonstranten doen een kennisgeving, en de burgemeester faciliteert op basis daarvan. Beperkingen mogen alleen als dat noodzakelijk is voor gezondheid, verkeer of het voorkomen van wanordelijkheden. Het EVRM (artikel 11) vereist een concrete, individuele afweging.

Wat Van Zanen doet is het omgekeerde. Niet de kennisgeving is leidend, maar de beperkingen uit zijn eigen beleid. De advocaat van de PvdD zei het treffend: 'Ongestoord winkelen is geen grondrecht, het demonstratierecht wel.' Bij Van Zanen lijkt het omgekeerde het geval.

En dit is geen incident. Het onlangs geactualiseerde Demonstratiebeleid van de gemeente Den Haag codificeert deze aanpak. Het kernwinkelgebied: maximaal 10 personen. Het Plein: maximaal 100. Prinses Irenepad (bij de Tweede Kamer): maximaal 5. Die plafonds staan in het beleid als 'uitgangspunten', maar als er in de praktijk zelden van wordt afgeweken, zijn het de facto standaardbeperkingen. Amnesty International wijst hier ook op. Die noemen de 'basisafspraken' uit het nieuwe beleid feitelijk standaardregels die altijd gelden.

Het nieuwe beleid gaat overigens nog verder: Van Zanen heeft een aparte paragraaf over 'ontwrichtende acties' toegevoegd, waarin wegblokkades als uitgangspunt niet worden gefaciliteerd en sneller beperkt of beëindigd kunnen worden. Amnesty International noemt die framing stigmatiserend.

De rechter doet over anderhalve maand uitspraak. Maar de uitspraak gaat over meer dan het aantal mensen bij een Intersport-winkel. Het gaat over de vraag of een burgemeester zijn eigen beleid boven het EVRM mag stellen. Of vooraf bepaalde maxima de plaats mogen innemen van de individuele afweging die de wet voorschrijft. (Spoiler alert: het antwoord op beide vragen is nee)

Op de foto een artikel van Omroep West  over de rechtszaak. De advertentie die ik ernaast te zien kreeg heb ik er niet afgeknipt omdat die zo ironisch is: de VVD is een van de partijen die, zowel in Den Haag als landelijk, hard werkt aan inperken van het demonstratierecht en daarbij de grondrechten van mensen niet zo serieus neemt.

Volgende week zijn er gemeenteraadsverkiezingen, dus weet wat je stemt.

i.

om de hoek van mijn huis

tussen bloemen koffie en zwerfafval

bots ik tegen een hand die een krant vasthoudt

     ‘mag ik u een telegraaf aanbieden?’

     verstoord kijk ik op van mijn binnenwereld

     mompel ‘nee dankje’

en loop door

de rest van de weg naar huis denk ik na over een beter antwoord

ii.

ondanks mijn lichtroze gympen en turquoise jas val ik niet op

op het malieveld

tussen zwarte hoodies die roepen

waar blijft antifa nou

ze herkennen me niet

ik blend geweldig in deze menigte

als zo'n bruinige crème voor je gezicht

die je opbrengt met een eivormige spons

om je imperfecties te verbergen

of te worden

iii.

de huis-tuin-en-keuken fascist uit mijn jeugd ken ik alleen

in de parodie van erik van muiswinkel

ons gezin voor de televisie

mijn bord op mijn knieën

iv.

ik kom thuis van het malieveld

bruine vlekken op mijn gympen

forensisch bewijs van aanwezigheid

v.

een week later

weer de verkoper met zijn krant

     ‘mag ik u een telegraaf aanbieden?’

     dit keer blijf ik staan

     ‘wat denk je zelluf’

     waarmee ik wil zeggen: ik ben een vrouw, ik draag een keffiyeh, een       

     regenboogspeldje op mijn tas, mijn benen zijn al weken niet geschoren

     ‘maar mevrouw, hij is gratis’

vi.

in het ritme van mijn gympen

pleur op met je fascistische rotkrant

oefen ik al dagen

pleur op met je fascistische rotkrant

de woorden in mijn hoofd

pleur op met je fascistische rotkrant

als ik eindelijk de verkoper weer tegenkom

kijkt hij dwars door me heen

vii.

(fantasie waarin ik floddertje ben)

ik blokkeer een weg zoals ik in bad ga

heb alles goed ingezeept en wacht

op het waterkanon

schuim overspoelt het malieveld

schuim overspoelt het stadhuis

schuim overspoelt de stad tot aan de zee

de burgemeester zit te mokken in zijn schone kantoor

de mensen lopen boos door hun schone straten

klagen over vertraging in het verkeer

de overlast van zeepbellen in de tuin

een agent neemt mijn verklaring op, ik moet mee

naar het bureau

dat fris ruikt en blinkt in de zon

Deze kerstperiode lees ik af en toe het nieuws op de NOS: over een schaatswedstrijd op natuurijs, kwalificaties voor de Olympische Spelen, er was een schaatser die moest huilen. Er waren verkeersongelukken, auto’s in de sloot. Gesprekken over een zoveel-puntenplan van Trump.

Op een andere website lees ik het echte nieuws: dat baby Mohammed in Gaza vannacht is doodgevroren. Palestijnen in gammele tenten die overstromen met regenwater vermengd met rioolwater.

Mijn buren hebben hun huizen versierd met lampjes. Ze slepen kerstbomen naar hun huizen en tuinen. Ik vier dit jaar mijn eerste kerstboomloze kerst. Ik kon het simpelweg niet opbrengen het ding op te zetten.

*

2025 was het jaar waarin de grens tussen demonstrant en staatsgevaar definitief vervaagde. Ik werd al eerder een ‘terrorist’ genoemd, inmiddels is er wetgeving in de maak op basis waarvan ik er in de toekomst ook echt een word: in juni besloot het kabinet om het verheerlijken van terrorisme strafbaar te stellen. In september nam de Tweede Kamer een motie aan om ‘Antifa’ als terroristische organisatie te bestempelen. Ik denk er steeds vaker over na wat het eigenlijk betekent om een terrorist te zijn.

Het Verenigd Koninkrijk loopt een stapje voor op Nederland. Daar werd de protestgroep Palestine Action tot terroristische organisatie verklaard na acties met rode verf op gevechtsvliegtuigen. Sommige actievoerders zitten al meer dan een jaar gevangen zonder proces. Acht van hen gingen begin november in hongerstaking uit protest tegen hun onmenselijke behandeling.

Ook daar lees ik niets over op de NOS. Ik volg het nieuws erover op andere websites en social media.

In 1981 gingen er in het Verenigd Koninkrijk tien Ierse republikeinse gevangenen dood tijdens een hongerstaking. Ze eisten behandeld te worden als politieke gevangenen in plaats van criminelen. De Britse regering onder Margaret Thatcher deed geen enkele concessie. Francis Hughes, een van de hongerstakers, stierf na 59 dagen zonder eten. Heba Muraisi, een van de Palestine Action hongerstakers zit vandaag (31 december 2025) in haar 59e dag.

Er wordt in het Verenigd Koninkrijk massaal geprotesteerd voor Palestine Action. Demonstranten houden borden vast met de tekst ‘I oppose genocide. I support Palestine Action’. Ze worden allemaal gearresteerd voor terrorisme, soms met honderden tegelijk. Onder hen zijn veel oudere mensen.

In heel Europa zijn er solidariteitsacties. Ook bij de Britse Ambassade in Den Haag. We hebben borden met dezelfde tekst, maar wij worden niet gearresteerd. Nog niet.

Een paar dagen voor kerst, gooit een Haagse activist uit solidariteit een steen door de ruit van de Britse ambassade, wordt gearresteerd en gaat in honger- en dorststaking. Stoppen met drinken leidt al binnen een paar dagen tot levensgevaar en enkele dagen vraag ik me af of ik hem in het nieuwe jaar nog zal zien.

Een paar dagen geleden kreeg ik bericht dat hij is vrijgelaten en weer gestart met drinken.

*

Ik protesteerde afgelopen jaar talloze keren. Voor klimaatrechtvaardigheid, tegen genocide, tegen fascisme, tegen politiegeweld, tegen de NAVO-top. Ik was onder meer bij de wekelijkse sit-ins voor het ministerie van Buitenlandse Zaken, bij de doorlopende wake waarbij namen van vermoorde Palestijnen werden voorgelezen, bij het schoenenprotest van Plant een Olijfboom. Ik liep mee in de rode lijn demonstraties en deed in 2025 drie keer mee aan een A12-blokkade. Of beter gezegd: ik deed drie keer een poging want ik werd elke keer tegengehouden door de politie. Daarbij werd grof geweld gebruikt.

Ook bij demonstraties waar geen sprake was van burgerlijke ongehoorzaamheid trad de politie steeds vaker snoeihard op.

Ik moet vaak denken aan een regel uit het nummer Hind’s Hall van Macklemore dat vorig jaar rond deze tijd voor het eerst in de Top-2000 stond (maar het dit jaar helaas niet haalde):

The problem isn't the protests, it's what they're protesting. It goes against what our country is funding.

Repressie en intimidatie worden groter naarmate protesten het hart van de macht raken: de oorlogszucht van de NAVO, de genocide in Palestina, politiegeweld bij demonstraties, fossiele bedrijven.

Toen we in maart met een kleine groep wilden protesteren bij Shell, troffen we een overweldigende politiemacht aan - bijna twee keer zoveel agenten als demonstranten. Het hele kantoorgebouw ging in lockdown vanwege onze liedjes en kartonnen bordjes. De intimidatie begon al bij onze verzamelplek waar busjes met agenten rondreden die ons in de gaten hielden. Onderweg naar het kantoor van Shell, reden ze stapvoets mee, naast ons op het fietspad. Per tweetal een politiebusje. Ook na afloop van de demonstratie, die van de politie maar 30 minuten mocht duren, werden we de hele weg naar het station - een wandeling van twintig minuten - gevolgd door vier politiebusjes.

*

Intimidatie en geweld door politie bij demonstraties werd standaardpraktijk: tijdens de NAVO-top, bij de Tweede Kamer, bij het ministerie van Buitenlandse Zaken, op het Malieveld, op de A12. In september werd zelfs geweld gebruikt bij een onschuldige stoepkrijt-actie voor het stadhuis van Den Haag.

Ik heb het afgelopen jaar meerdere keren als inspreker mijn ervaringen met politiegeweld gedeeld in de Haagse gemeenteraad, waarbij ook burgemeester Jan van Zanen aanwezig was. Hij is eindverantwoordelijk voor de inzet van politie tijdens demonstraties in de stad van Vrede en Recht.

Zijn reactie zal ik nooit vergeten: terwijl burgers hun verhalen vertelden over politiegeweld tijdens demonstraties - geweld waar hij verantwoordelijk voor is - sloeg hij zijn armen over elkaar en keek hij boos naar het plafond. Af en toe blies hij daarbij zijn wangen op.

Het AD plaatste daar een foto van, maar schreef in hun artikel alleen over de onvertogen woorden die enkele insprekers gebruikten om hun ervaringen onder woorden te brengen. Geen woord over het politiegeweld of over de rol van de burgemeester daarin.

*

De vakanties waren dit jaar moeilijker. In juni, tijdens mijn zomervakantie in Frankrijk, werd de Freedom Flotilla in internationale wateren onrechtmatig tegengehouden door Israël. De opvarende activisten werden mishandeld en vernederd. Greta Thunberg werd gedwongen om gehuld in een Israëlische vlag over de grond te kruipen, een Duitse opvarende maakte later bekend dat ze werd verkracht.

Verzet is een groepsactiviteit. We zijn een zwerm waar je in en uit kunt vliegen. Soms moet je er even uit stappen. Als je een week niet op je rechterzij kunt slapen, als je zomaar zonder reden paniekaanvallen krijgt, of als je nachtenlang droomt over dode kinderen. Je stapt eruit en iemand anders stapt in. Zolang de zwerm maar doorzoemt is het goed.

Toch vind ik het niet makkelijk om aan de zijlijn te staan. Vanuit mijn vakantiebestemming, bank, bed of huisje in het bos, volg ik het nieuws en lees ik over protesten waar ik aan had kunnen deelnemen als ik in Nederland was geweest.

*

En onze Europese leiders? Die kijken weg, draaien hun nekken zo ver rond en rond en rond tot ze niet meer weten waarheen ze moeten kijken en dan hun ogen maar sluiten, hun vingers in hun oren stoppen en wijzen naar Poetin. Hij is het gevaar. Hij is onze grootste bedreiging. En we bestellen nog een lading wapens bij onze vrienden Trump en Netanyahu en laten Mark Rutte nog wat verder in Trumps aars kruipen.

*

Er waren ook mooie dingen. Ik schreef veel. Gedichten, essays, ik maakte mijn debuut op Joop. Ik verkocht taartjes voor Gaza op Koningsdag. Ik danste Dabke op het Gaza Beach protest tijdens de NAVO-top. Ik zong met het Klimaatkoor liedjes over mensenrechten bij het Vredespaleis. Ik werkte achter de schermen mee aan een voorstelling van Palestijnse dansers op het Spuiplein. Ik kwam onverwacht mijn neef tegen bij een antifascisme-demo in Amsterdam.

*

Begin december las ik in het nieuws dat Van Zanen herbenoemd wordt voor een nieuwe termijn van zes jaar. Dat werd besloten in een geheim proces in achterkamertjes waar je als burger niets over hoort en niet over kunt meepraten. Het maakt me bang.

*

Buiten knippert de kerstverlichting van de buren. Mensen komen bij elkaar, eten en drinken samen, luisteren naar liedjes over sneeuw, vrede op aarde en een kindje dat geboren werd in een stal omdat niemand zijn ouders een slaapplaats wilde aanbieden.

Op de laatste dag van het jaar eten ze oliebollen en schieten ze voor een godsvermogen aan vuurwerk de lucht in dat de lucht vervuild en huisdieren, tuinvogels en vluchtelingen de stuipen op het lijf jaagt.

*

Ik eet een oliebol, drink een glas champagne met mijn lief en ga dan vroeg naar bed. Ik mag dan slapen, toch ga ik wakker het nieuwe jaar in.

Maar waar was die verontwaardiging toen:

• Burgemeester Van Zanen de A12-blokkades herhaaldelijk 'illegaal' noemde, terwijl universitair hoofddocent demonstratierecht Berend Roorda hem in zijn eigen raadzaal heeft uitgelegd dat dit onjuist is?

• Raadslid Guernaoui met zijn partij Hart voor Den Haag een plan indiende voor de aanpak van deze blokkades, dat zo vol staat met buitensporig geweld dat het onuitvoerbaar is binnen de wet?

• VVD-raadslid Van Basten Batenburg de A12-blokkages ‘chantage’ noemde en de alternatieve dodenherdenking zwartmaakte door het een 'smerige actie' te noemen?

Deze politici overtreden structureel de regels van fatsoen én demonstratierecht. Maar als insprekende burgers zich emotioneel uitlaten over het geweld dat ze hebben ondergaan, dan is het volgens bovengenoemd VVD-raadslid ineens ‘walgelijk’ en moet het OM erbij komen.

Mijn eigen inspraak, waarin ik betoogde hoe onjuiste uitspraken van de burgemeester het voor mij onveiliger maken om te gaan demonstreren (zonder een onvertogen woord en bovendien goed onderbouwd) haalt de krant niet.

Wat ik hiervan leer is dat ik de volgende keer ook een paar vloeken of scheldwoorden moet opnemen in mijn verhaal, als ik gehoord wil worden.

Tot slot over de foto van Van Zanen: zo keek hij de hele tijd. Een burgemeester die zijn armen over elkaar slaat en boos naar het plafond kijkt terwijl burgers hun verhaal doen als inspreker. Dat is de burgemeester van Den Haag in een notendop.

Het AD-artikel is hier te lezen.

Al sinds ik begon met demonstreren erger ik me in de huisstijlkleuren van Den Haag aan de criminaliserende taal die burgemeester Van Zanen gebruikt over de demonstraties van Extinction Rebellion. Hij noemde onze A12-blokkades herhaaldelijk 'ontwrichtend' en 'illegaal' - beide aantoonbaar onjuist.

Ik schreef hier eerder een essay over, maar kreeg de indruk dat hij het niet heeft gelezen. Daarom sprak ik gisteren in bij de commissie Bestuur, waar hij aanwezig was, om hem via de voorzitter nog eens uit te leggen hoe het werkelijk zit.

‘U zou beter moeten weten’, zei ik.

Ik verwees naar de presentatie van Berend Roorda, universitair hoofddocent demonstratierecht, die enige tijd geleden in de gemeenteraad heeft uitgelegd dat demonstranten die zich niet houden aan door de burgemeester opgelegde beperkingen, nog steeds beschermd worden door het demonstratierecht.

Ik legde uit wat zijn woorden doen: ‘Opruiende taal van (…) de burgemeester van Den Haag, maakt het voor mij als burger onveiliger om te gaan demonstreren. (…) Ik ben tijdens demonstraties door omstanders uitgescholden, bekogeld met eieren en op weg naar huis achtervolgd en geïntimideerd.’

Het voelde goed om dit eens in de raadszaal aan hem te vertellen.

Niet alle aanwezigen letten goed op. In het daaropvolgende debat bleef Hart voor Den Haag-raadslid Guernaoui onze wegblokkades 'illegaal' noemen. Hij leek sowieso niet veel begrepen te hebben van het demonstratierecht. Best zorgelijk voor de grootste partij van Den Haag, de stad die zich presenteert als 'stad van vrede en recht'.

Gelukkig waren er veel raadsleden van andere partijen die het hem probeerden uit te leggen, waarbij er zelfs een verwees naar mijn bijdrage.

Wat ook opviel: vooraf werd ons op de publieke tribune verteld dat we ons aan de huisregels moesten houden; onder andere mochten we geen blijken van afkeuring of goedkeuring geven. Deze regels leken niet te gelden voor de burgemeester. Al bij de tweede inspreker sloeg hij zijn armen over elkaar en keek hij boos naar het plafond. Dit herhaalde hij vaak. Soms blies hij daarbij zijn wangen op.

Het hele debat, dat voornamelijk over de rellen van afgelopen zaterdag ging, inclusief mijn bijdrage is terug te kijken op de website van de gemeente Den Haag.

DE NACHTARBEIDERS

wij nachtarbeiders verzamelen
als motten rond het eenzame licht
van de lamp die als een vuurtoren schijnt

een veilig gevoel maar we weten beter:
zichtbaarheid betekent ook
makkelijker mikken

          اللهم اغفر لهم وارحمهم *


tussen de koraalriffen drijven de doden
hun skeletten hechten zich aan botten
van verdronken voorouders

ze groeien verder in het donker
stapelen we stenen bouwen we steden
waar overdag de bulldozers schreeuwen

fluister ik hun namen
in het ritme van de kralen

          اللهم اغفر لهم وارحمهم       


dit is de rots, hij bestaat
dit is het gras, het bestaat
dit zijn onze schapen, ze bestaan
dit is mijn stem, ze bestaat

          اللهم اغفر لهم وارحمهم  


maar je kent de regels toch?
eerst je eigen kinderen voeden
eerst je eigen huis beveiligen

dus we wegen onze woorden
tot ze slijten
van het zwijgen

          اللهم اغفر لهم وارحمهم


sommigen hebben de luxe om te vertrekken
anderen vinden de moed om te blijven
kijken tot onze ogen branden
tot de aftiteling is afgelopen
tot alles zwart wordt

ik weet nog niet
tot welke ik behoor

          اللهم اغفر لهم وارحمهم

* Allahumma ighfir lahum warhamhum: Een islamitisch gebed dat betekent "O God, vergeef hen en wees hen genadig." Wordt vaak herhaald bij het herdenken van overledenen. 

Sit-in voor Gaza op 24 juli in Den Haag

Gisteravond zat ik op het centraal station van Den Haag, een van de 32 Nederlandse steden waar een sit-in werd georganiseerd. In totaal protesteerden duizenden mensen met pannen en lepels, tegen de uithongering in Gaza door Israel en de onvoorwaardelijke steun van onze overheid daaraan. In Amsterdam was het zo druk dat niet iedereen in de stationshal paste, in Utrecht werd de ingang een tijdje afgesloten.

De Tweede Kamer is ondertussen op vakantie en weigert het reces te onderbreken voor een debat over de situatie in Gaza. GroenLinks-PvdA en D66 vroegen om dit debat, met steun van SP, Partij voor de Dieren, Volt en Denk. Maar de coalitiepartijen NSC en BBB stemden tegen, net als de PVV en SGP. De VVD reageerde niet eens op de aanvraag.

De prioriteiten van de Tweede Kamer liggen bij het redden van bedrijven, niet bij het redden van mensenlevens.

VVD-leider Yesilgöz postte wel een gezellige foto op Instagram met een bericht dat ze zo lekker aan het bijslapen is. Dezelfde politica die eerder pro-Palestijnse demonstraties 'smakeloos' en 'verschrikkelijk' noemde, heeft blijkbaar minder last van haar geweten dan ik, die elke ochtend wakker word met de vraag hoeveel Palestijnen Israël in de afgelopen nacht weer vermoord heeft.

Eerder kwam de Kamer trouwens wel terug van reces om een dubieuze botenfabriek te redden van een faillissement, met een noodpakket van 270 miljoen euro aan belastinggeld. Maar voor stervende kinderen weigeren onze volksvertegenwoordigers hun vakantie te onderbreken. Hun prioriteiten liggen blijkbaar bij het redden van bedrijven, niet bij het redden van mensenlevens.

De protestleiders in Den Haag herinnerden het publiek er nog maar even aan dat hun protest niet pas op 7 oktober begon. Dat ze niet alleen een einde aan de uithongering willen. Zoals een spreker zei: ‘Palestijnen zijn geen huisdieren die je te eten geeft’. Hulpgoederen zijn niet genoeg. Een staakt-het-vuren is niet genoeg. Vrede is niet genoeg. Want: no justice, no peace. Geen vrede zonder gerechtigheid.

En dat gaat ook over ons. Zoals Sinan Cankaya tijdens de Rode Lijn-demonstratie zei: ‘Ons lot is verbonden met dat van de Palestijnen, omdat onze regering Israël blijft steunen: politiek, militair en economisch. Een democratie zonder menselijkheid is ten dode opgeschreven. Een wankel, hypocriet bouwwerk. Europa lijkt zich naar de afgrond te haasten.’ Hij vraagt zich in zijn speech terecht af hoe hij nog in mensenrechten kan geloven, in het internationaal recht.

En dat, dames en heren, is het chilling effect: een bewuste strategie om anderen te ontmoedigen zelf ook te gaan demonstreren

In dezelfde speech benoemt Cankaya ook het politiegeweld tegen vreedzame pro-Palestina demonstranten: 'Pro-Palestijns activisme werd gecriminaliseerd, weggezet als antisemitisch, en dappere studenten werden in elkaar geslagen.' De politie leek zich gisteravond in Den Haag redelijk op de achtergrond te houden. Waar ze bij eerdere sit-ins nog intimiderend aanwezig waren, leken ze dit keer eens hun faciliterende taak uit te voeren. Maar het was natuurlijk wel een pro-Palestina demonstratie, dus burgemeester Van Zanen had veel agenten ingeroosterd. Die gingen dan maar intimiderend op een brug staan - een brug die ik over moet op weg naar huis.

En dat, dames en heren, is het chilling effect: een bewuste strategie om de indruk te wekken dat demonstranten gevaarlijk zijn en anderen te ontmoedigen zelf ook te gaan demonstreren.

Zo verzamelt politie gegevens via sociale media, zet ze cameratoezicht in tijdens demonstraties en klopt ze bij activisten aan de deur met vragen over hun deelname aan demonstraties. Op 11 juli jl. stuurde Amnesty een sommatiebrief aan de Nederlandse politie om te stoppen met onrechtmatige ID-controles bij demonstraties, omdat die mensen afschrikken om hun demonstratierecht uit te oefenen. Dat het chilling effect werkt, zag ik afgelopen weekend nog: bij een vreedzaam protest voor de Britse ambassade, haakte een demonstrat op het laatste moment af omdat ze bang was voor de grootschalig uitgerukte politie.

Ook op andere manieren probeert de politiek het demonstratierecht in te perken, zoals met de 'Wet strafbaarstelling verheerlijking terrorisme en openbare steunbetuiging aan terroristische organisaties'. Op 20 juni jl. stemde de ministerraad in met dit wetsvoorstel dat het wel heel makkelijk maakt om onwelgevallige meningen te verbieden.

Minister Van Weel van Justitie en Veiligheid licht toe dat hij met de nieuwe wet bijvoorbeeld ‘het zwaaien met vlaggen van verboden terroristische organisaties’ wil verbieden. Amnesty International waarschuwt al jaren voor dit soort wetgeving. Zij stellen dat termen als 'verheerlijking' en 'verdediging' van terrorisme vaak vaag gedefinieerd zijn, wat ruimte biedt aan brede interpretatie.

Ook Vredesorganisatie PAX wijst erop dat wat 'terrorisme' is vaag blijft in de wet: 'In de praktijk zien we dat het label vaak politiek wordt gebruikt. De Europese en VN-lijsten van terroristische organisaties zijn het resultaat van diplomatiek handjeklap. Groepen worden toegevoegd of geschrapt op basis van belangen – niet van feiten.' PAX stelt dat de wet 'de deur openzet voor politieke vervolging van activisten, journalisten, onderzoekers en demonstranten' en 'vooral mensen met een islamitische achtergrond dreigt te raken.'

Ik ben in het afgelopen jaar door politici meermaals voor terrorist uitgemaakt terwijl ik vreedzaam demonstreerde, dus deze nieuwe wet belooft niet veel goeds. Zoals PAX het verwoordt: 'Dit voorstel hoort niet thuis in een democratische rechtsstaat. Het is overbodig, onethisch en gevaarlijk.'

Doe dus vooral mee aan de internetconsultatie, die loopt tot 15 augustus 2025 (ja precies, middenin de zomervakantie als veel mensen op vakantie zijn). Want het risico dat deze wet gebruikt gaat worden om demonstranten, en met name pro-Palestina demonstranten, monddood te maken is groot.

Deelnemen aan de internetconsultatie kan hier.