Maximaal vijf personen

Over een stil protest bij de Tweede Kamer

Tien demonstranten op hun knieën voor de publieksingang van de Tweede Kamer. Handen vastgebonden op hun rug. Een strop rond hun nek. Een stille performance om de Nederlandse regering op te roepen zich uit te spreken tegen de Israëlische doodstrafwet.

Op 30 maart stemde de Knesset voor de Death Penalty for Terrorists Law: een wet die doodstraf door ophanging voorschrijft voor 'terrorisme-gerelateerde' misdrijven. De wet is zo geformuleerd dat ze in de praktijk uitsluitend op Palestijnen van toepassing is. Israëls definitie van terrorisme is ruim; het militaire rechtssysteem op de Westelijke Jordaanoever veroordeelt routinematig ook kinderen en jongeren. De VN-mensenrechtenchef noemt de toepassing van de wet een oorlogsmisdaad.

Wij wilden de betekenis van deze wet zichtbaar maken op de plek waar onze eigen volksvertegenwoordigers zitten.

Al snel kwam de politie.

We kregen te horen dat we hier niet mochten demonstreren. Reden: op deze locatie geldt voor demonstraties een maximum van vijf personen. De gemeente Den Haag hanteert in haar demonstratiebeleid vaste maxima voor een aantal locaties: bij de Tweede Kamer 5 personen, op andere plekken 10, 30 of 100. In de praktijk worden die maxima gepresenteerd als harde regels.

Maar zo werkt het demonstratierecht niet.

Het recht op demonstratie is vastgelegd in artikel 9 van de Grondwet en artikel 11 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Een burgemeester mag beperkingen opleggen, maar alleen als die voldoen aan een strenge toets. Die vereist een concrete, individuele beoordeling per demonstratie: is er een concreet veiligheidsrisico en zo ja, is de beperking proportioneel?

Een vaste locatieregel van maximaal 5 personen is een standaardbeperking. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens is daar helder over: generieke beperkingen die niet per geval worden beoordeeld zijn in principe disproportioneel. De overheid heeft juist een positieve verplichting om demonstraties te faciliteren. Ook op lastige locaties. Ook als het ongemakkelijk is.

We moesten vertrekken.

Vormen tien mensen die zwijgend op hun knieën zitten een bedreiging voor de openbare orde? Of vormen ze vooral een beeld dat sommige mensen liever niet zien?